«ԱԶԴԱԿ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՀՅԴ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ԱՐԾՈՒԻԿ ՄԻՆԱՍԵԱՆԻ ՀԵՏ
Հայկական Մեծ Գին՝ Թուրքական Խաբկանքի Դիմաց
ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարոն Մինասեան, վերջերս ՀՅԴ-ն առաջարկեց Հայաստանի Հանրապետութեան քրէական օրէնսգրքում լրացումներ կատարելու մասին օրինագիծ: Ի՞նչ օրինագծի մասին է խօսքը, եւ որո՞նք են դրա շարժառիթները:
ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Մօտ մէկ ամիս է՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան երեսփոխանական խմբակցութիւնը շրջանառութեան մէջ է դրել քրէական օրէնսգրքում լրացում կատարելու մասին օրէնքի նախագիծ, որով առաջարկւում է քրէական պատասխանատուութեան ենթարկել այն անձանց, ովքեր կը հերքեն, կը մեղմացնեն, կþարդարացնեն կամ որեւէ այլ ձեւով կþուրանան օսմանեան Թուրքիայում եւ Արեւմտեան Հայաստանում իրագործուած Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Առաջարկւում է՝ որպէս քրէական պատասխանատուութիւն սահմանել դրամական տուգանք կամ 3-5 տարի ժամկէտով ազատազրկում:
Այս նախաձեռնութեան հիմնական շարժառիթները հետեւեալներն էին. առաջին՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, միանալով համակարգչային յանցագործութիւնների մասին հռչակագիրին (Հայաստանի համար այն գործողութեան մէջ է մտել 2007թ. Փետրուարից), ըստ որի՝ առաջարկւում է, որ միացող պետութիւններն իրենց օրէնսդրութեան մէջ քրէականացնեն այն արարքները, որոնք ուղղուած են համակարգչի միջոցով այնպիսի տեղեկատուութեան տարածմանը, որը կը հերքի, կը մեղմացնի, կþարդարացնի ցեղասպանութիւնների եւ մարդկութեան դէմ կատարուած յանցագործութիւնները: Եւ թէեւ մեր քրէական օրէնսգրքի 397.1 յօդուածով դա արդէն նախատեսուած է, բայց այնտեղ մի շարք վերապահումներ կան, որոնք Հայոց Ցեղասպանութեան դէպքում չեն կարող գործել, մասնաւորապէս ճշդւում է, թէ ի՞նչ նպատակով է տարածուել այդ տեղեկատուութիւնը, օրինակ, ցեղային, ազգային խտրականութիւն կիրառելու եւ այլ նպատակներով, ինչը կարծում եմ՝ այս պարագայում կիրառելի չէ Հայոց Ցեղասպանութեան համար: Քանի որ Հայոց Ցեղասպանութեան իրողութիւնը փաստուած է՝ շուրջ 22-ից աւելի պետութիւններ ճանաչել են մեր նկատմամբ կատարուած ոճրագործութիւնը՝ որպէս ցեղասպանութիւն, եւ հետեւաբար որպէս հաստատուած փաստ որեւէ նիւթ տարածելը, որը միտուած է մեղմելուն, հերքելուն կամ արդարացնելուն, պէտք է համարուի քրէօրէն պատժելի արարք:
Երկրորդ շարժառիթը, վերջերս Հայաստանում դատական վարոյթի մի գործն էր, որը նոյնպէս ուղղուած էր Հայոց Ցեղասպանութիւնը հերքելու կամ մեղմացնելու դէմ: Սա, սակայն, մի շարք քրէաիրաւական կանոնների չպահպանման արդիւնքում ընթացք չունեցաւ: Մինչդեռ մեր կողմից առաջարկուող ձեւակերպումը այլեւս բարդութիւններ չի ստեղծի քրէական հետապնդումներ իրականացնող մարմինների համար, որոնք կարող են այս յօդուածով մեղադրուող անձանց նկատմամբ միանգամից յարուցել քրէական գործ եւ սահմանել անհրաժեշտ պատասխանատուութիւններ:
Եւ ի հարկէ երրորդ հիմնական շարժառիթը, որ արագացրեց այս օրինագծի շրջանառութեան մէջ դնելը, հայ-թուրքական յարաբերութիւններում դիտուող զարգացումներն էին: Մենք պէտք է մեր դիմադրողականութիւնը բարձրացնենք, որպէսզի կարողանանք ոեւէ մէկին թոյլ չտալ Հայոց Ցեղասպանութիւնը շահարկելու կամ Հայոց Ցեղասպանութեան իրողութիւնը կասկածի տակ առնելու:
Բայց, այնուամենայնիւ, տպաւորութիւնն այնպիսին է, որ օրինագծի մասին սկսեց խօսուել, երբ ի վերջոյ ծանօթացանք Թուրքիայի օրէնսդրութեան 301-րդ եւ 307-րդ յօդուածներին:
Սա համարժէքութեան մէջ պէտք չէ դիտել: 301-րդ յօդուածը վերաբերում է թուրք ազգութիւնը վիրաւորելուն, եւ դրա տակ կարելի է հասկանալ ամէն բան՝ ոչ միայն Հայոց Ցեղասպանութեան ուրացման քաղաքականութեան շրջանակներում, այլեւ՝ ցանկացած երեւոյթ: Եւ բացի այդ, չմոռանանք նաեւ, որ 301-րդ յօդուածը քաղաքական յստակ ուղղուածութիւն ունի: Դրա շրջանակներում, թէեւ Եւրոպական միութեան պահանջներին համապատասխան պէտք է իրականացուէր վերանայումներ, բայց այդ վերանայումը ընդամէնը կայացաւ նրանում, որ արդարադատութեան իրաւասու մարմինը կարող է կարծիք յայտնել այս կամ այն արարքի քրէական յանցագործութիւն կատարելու մէջ մեղադրուող անձին բաւարար հիմքերի առկայութեան մասին: Այս տեսանկիւնից 301-ն ու մեր առաջարկութիւնը համադրելի չեն, բայց միւս կողմից, եթէ մենք սա ամրագրենք, ապա պէտք է նկատենք, որ այս օրինագիծը եւս մի հնարաւորութիւն է, որ թուրքերի հետ որեւէ յարաբերութիւնում, անկախ այս արձանագրութիւնների վաւերացումից, մենք ունենանք անհրաժեշտ լծակ, որպէսզի կարողանանք թուրքական կողմի հետ հաւասար հաւասարի հետ խօսել:
Այսինքն դրանով մենք հակակշի՞ռ ենք փորձում ստեղծել:
Ինչ-որ իմաստով՝ այո, կարող է հակակշիռ դառնալ, բայց չի կարող ամբողջութեամբ ծածկել 301-րդ յօդուածը: Այս պարագայում 301-րդ յօդուածը՝ որպէս գլխաւոր խոչընդոտ, Թուրքիայում Հայոց Ցեղասպանութիւնը զանգուածային դարձնելու համար, կարծում եմ, որ շատ կարեւոր կը լինի Եւրոմիութեան պահանջի լիարժէք իրականացումը Թուրքիայի կողմից:
Ներկայումս օրինագիծը ի՞նչ փուլում է:
Օրինագիծը գտնւում է շրջանառութեան մէջ: Շուտով օրէնքով նախատեսուած ժամկէտը կþաւարտուի, որի համաձայն Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը եւ օրէնսդիր մարմինի համապատասխան վարչութիւնը պէտք է յայտնեն կարծիքներ: Կարծում եմ՝ այն լուրջ քննադատութեան չի արժանանայ եւ առաջիկայում ոչ ուշ, քան 10-12 օրուայ ընթացքում տեղի կþունենայ քննարկում նաեւ համապատասխան մասնագիտացուած յանձնաժողովում:
Օրեր առաջ Թուրքիայի խորհրդարանում քննարկւում էր Հայաստան-Թուրքիա երկկողմանի ստորագրուած արձանագրութիւնների վաւերացման հարցը: Պարոն Մինասեան, այս դէպքում ինչպիսի՞ն է իրավիճակը երկու կողմերում: Ձեր դիտարկումները:
Որպէս կանոն, երբ ինձ այսպիսի հարց են տալիս, ես ասում եմ՝ ինձ չի հետաքրքրում, թէ Թուրքիայում ի՞նչ են անում, քանի որ ինձ հետաքրքրում է, թէ որքան է մեր դիմադրողականութիւնը եւ արդեօ՞ք մենք կարող ենք արժանապատուութեամբ մերժել այս արձանագրութիւնները՝ անկախ այն հանգամանքից, թէ Թուրքիան ի՛նչ կþանի: Պատկերացրէք մի իրավիճակ, եթէ մենք արձանագրութիւնները չենք վաւերացնում այն պատճառաբանութեամբ, որ թուրքերը չեն վաւերացնում, այդ դէպքում մեր գլխին կախուելու է անարժանապատուութեան սուրը:
Առաջին հայեացքից թւում է՝ միջազգային հանրութիւնը դրական կը նայի դրան, բայց ստեղծուած իրավիճակում նկատելի կը լինի նաեւ միջազգային հանրութեան վերաբերմունքի բացասական փոփոխութիւնը մեր հանդէպ: Այսինքն հայկական պետութիւնն այնքան թոյլ է, որ չի կարողանում ինքնուրոյն որոշումներ կայացնել: Այլ կերպ ասած՝ այս արձանագրութիւնները պէտք է վերացուեն, հակառակ դէպքում մենք միշտ կախուածութեան մէջ ենք լինելու թուրքական քաղաքականութիւնից:
Կարծես թէ Թուրքիայի ընդդիմութիւնն էլ այդ արձանագրութիւնների վաւերացմանը դէմ է:
Թուրքիայի ընդդիմութիւնը կարող է դէմ լինել քաղաքական տարբեր շարժառիթներով, բայց՝ ոչ ազգային: Եւ այն ձեւականութիւնը, որ թուրք-ազրպէյճանական դաշինքի կողմից իրագործւում է, ինչը փորձում են ներկայացնել դրօշների պայքարի տեսքով կամ իբր՝ հակադրութիւնների պայքարի տեսքով, դա ընդամէնը խաբկանք է, մեծ խաբկանք՝ միջազգային քաղաքականութեան մէջ ցոյց տալու համար, որ տեսէ՛ք, Թուրքիան այնքան կամք է ցուցաբերում, որ նոյնիսկ կարող է իրականացնել իր քաղաքականութիւնը՝ առանց հաշուի առնելու Ազրպէյճանի շահերը: Դա պէտք է չկուրացնի մեզ: Ի վերջոյ մենք պէտք է եւ պարտաւոր ենք հասկանալ, որ նրանց համար մէկ ազգ երկու պետութիւն բանաձեւը ամբողջութեամբ գործում է: Դա ապացուցեց նաեւ օրեր առաջ նրանց արտաքին գործերի նախարարի յայտարարութիւնը, որտեղ հասկանալի էր, որ իրենք իրենց երկու պետութիւնների համար դիտարկում են մէկ միասնական քաղաքականութիւն, եւ ցանկացած վարքագծի դրսեւորման ժամանակ հաշուի են առնում թէ՛ Ազրպէյճանի, թէ՛ Թուրքիայի ազգային պետական շահերը, որտեղ մենք չկանք: Նրանց համար Հայաստանը համարւում է նախայարձակ, թշնամի պետութիւն: Եւ չնկատել կամ չընկալել այս ամէնը կամ հաւատալ թուրքի փոփոխութեանը, բարեհաճութեանը եւ յայտարարուած քաղաքականութեանը, որ տարածաշրջանում նա ձգտում է ազգերի խաղաղ գոյակցութեան, պարզապէս միամտութիւն է:
Եւ մենք ի՞նչ գին ենք վճարելու դրա համար:
Իրականում դա անչափ մեծ գին է, որը մեր պետականութեան եւ զարգացման սահմանափակումների գինն է: Երբ մենք խօսում ենք հայոց պետականութեան կամ հայ ժողովրդի մասին, պէտք է մեր բոլոր հնարաւորութիւնները բաց պահենք, այլ ոչ թէ փակենք դուռն ու սկսենք ողբալ, թէ ունէինք հնարաւորութիւն՝ չիրականացրեցինք: Ի վերջոյ, մարդիկ անցողիկ են, մնայունը այն քաղաքական փաստաթուղթն է, որը ստորագրուելու է: Իսկ դա ցանկացած ժամանակ դամոկլեան սրի պէս հարուածելու է մեզ, թոյլ չի տալու մեզ իրականացնել մեր նախնիների, ապագայ սերունդների ու մեր իրաւունքներն ամբողջութեամբ: Վերցնենք, օրինակ, Ուիլսընի յայտնի իրաւարար վճիռը: Փոխանակ մտածենք, թէ այդ վճիռը ինչպէս կեանքի կոչենք, հակառակը՝ մենք ամէն գնով փորձում ենք նսեմացնել այդ վճիռը: Եւ նոյնիսկ պաշտօնատար անձինք, ինչպիսիք են Հայաստանի վարչապետն ու արտաքին գործերի նախարարը իրենց թոյլ են տալիս բարձր ամպիոնից յայտարարել, որ որեւէ իրաւական հիմք չկայ կամ Հայաստանը, քանի որ խորհրդային պետութեան իրաւայաջորդն է, հետեւաբար մենք այդ սահմաններից դուրս այլ սահմաններ պահանջելու իրաւունք չունենք: Եթէ մարդկանց երեւակայութիւնը եւ ստեղծուած իրավիճակը թոյլ չի տալիս այդպիսի ակնկալիք ունենալ, դա չի նշանակում, որ ապագայում այդ հնարաւորութիւնը չի լինելու: Իսկ այն գինը, որ մենք այս արձանագրութիւններով վճարելու ենք, դա մեր թուլացման ու տարածաշրջանում 5-րդ պետութիւն լինելու գինն է: Իսկ այսպիսի գին վճարելուց յետոյ Հայաստանը այլեւս որպէս լուրջ պետութիւն չի կարող ընկալուել: Ու դեռ աւելին՝ այսպիսի գնի պայմաններում տնտեսական, ընկերային հետեւանքները շատ աւելի վատ են լինելու: Այս պայմաններում թուրքական ցանկացած ներդրում լինելու է բացառապէս քաղաքական ներդրում: Եւ նրանց նպատակը լինելու է վերջնականապէս մեր տնտեսութեան քայքայումը: Մեր ներքին խնդիրները մենք պէտք է լուծենք: Առանց ներքին խնդիրների լուծման գնալ նման յարաբերութիւնների՝ վաղաժամ է, աւելի՛ն, 16 տարուայ անօրինական շրջափակումն ունի գին եւ այդ գնից մենք հրաժարւում ենք այս փաստաթղթերով, ինչը նոյնպէս եկամուտ է: 16 տարուայ անօրինական շրջափակումը, որը կարող էր մի քանի միլիառ տոլարների հնարաւորութիւն ապահովէր Հայաստանի համար, մենք հէնց այնպէս սկուտեղի վրայ յանձնում ենք Թուրքիային՝ յայտարարելով, որ դա երկկողմանի որոշում է եւ սահմանները պէտք է բացել:
Իսկ մեզ ստիպեցի՞ն:
Ակնյայտ է, որ գերտէրութիւններն ունեն իրենց շահերը, եւ որոշակի ճնշում կայ: Դա ակնառու էր յատկապէս արձանագրութիւնների ստորագրման օրը: Բայց որեւէ ճնշում չի կարող ունենալ իր ազդեցութիւնը, եթէ ազգային դիմադրողականութիւնը ուժեղ է, եթէ ազգը միասնական է, եթէ իշխանութիւնը հետեւում է ժողովրդի ցանկութեանը, այլ ոչ թէ մի քանի մարդկանց խորհուրդներին: Ի վերջոյ, իշխանութիւնը պէտք է արտայայտի ժողովրդի կամքը, իսկ տուեալ դէպքում ժողովուրդ ասելով պէտք չէ հասկանալ միայն Հայաստանի 3 միլիոն բնակչութիւնը, այլ՝ աշխարհասփիւռ հայութիւնը. ի տարբերութիւն վարչապետի, ում համար գլխաւոր խնդիրը 3 միլիոնն է: Անշուշտ, առաջին հարցը այդ երեք միլիոնին ապահովելն է, բայց այդ ուղղութեամբ ի՞նչ է անում Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը՝ ոչինչ: Միւս կողմից, ազգային հարցերը դրանք այն տիրոյթն են, որտեղ ողջ հայ ժողովրդի իրաւունքներն են, եւ դրանք անտեսել տուեալ պահին համարժէք կամ տուեալ պահին միջազգային ճնշումից խուսափելու համար կեանքի կոչել փաստաթղթեր, որոնք կարող են վտանգել պետականութեան հզօրացման ամբողջ գործընթացը, դա արդէն խօսում է այն մասին, որ իշխանութիւնները պէտք է շատ լաւ հասկանան, որ իշխանութիւնը անցողիկ էր, մնայունը՝ պատմութիւնն է:
Հարցազրոյցը վարեց՝
ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ
«« վերադարձ ««