«ԱԶԴԱԿ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՌԱԿ-Ի ՓՈԽԱՏԵՆԱՊԵՏ, ՀՌԱԿ-Ի ԱՏԵՆԱՊԵՏ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆԻ ՀԵՏ
«Իբրե Հայաստանի քաղաքական դաշտին մէջ գործող քաղաքական ուժ՝ սփիւռքահայութենէն ներում կը հայցեմ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցածին համար»
ՀԱՐՑՈՒՄ.- Ինչպէ՞ս կ'արժեւորէք հայ-թրքական յարաբերութիւններու ծիրին մէջ վերջին հանգրուանին արձանագրուած զարգացումները։
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ.- 1 սեպտեմբերին Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններուն վերաբերող հաղորդագրութեամբ մը հանդէս եկաւ Ռամկավար ազատական կուսակցութիւնը եւ բացայայտ կերպով հաստատեց, որ նմանատիպ արձանագրութիւններ ամբողջովին մերժելի են մեր կուսակցութեան համար, որովհետեւ կարելի չէ եւ ճիշդ չէ, որ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահը մտնէ այնպիսի գործընթացի մէջ, որ ուսումնասիրութեան լայն առիթ ունի, մանաւանդ որ Հայաստան պետութիւնը չունի մշակուած ծրագիր՝ Հայոց ցեղասպանութեան լուծման հասնելու, այսինքն արտաքին գերատեսչութեան մօտ կը բացակայի հայութեան հանդէպ իրականացած յանցագործութեան դատապարտման գործընթաց։ Հետեւաբար, իբրեւ Ռամկավար ազատական կուսակցութիւն, մենք չենք կրնար բաժնել նման բան, այլ ընդհանրապէս կը դատապարտենք նման ծրագիր։
Այս գործընթացին կասեցումը պահանջելու իմաստով տարուող աշխատանքներուն մասին ի՞նչ ունիք ըսելիք։
Մեր իշխանաւորները բացայայտօրէն կ'ըսեն, որ Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններուն մէջ նոյնիսկ ստորակէտ փոխելու իրաւունք չունին. ուրեմն ասիկա կը նշանակէ, որ անոնք ո՛չ թէ նախաստորագրուած են, այլ՝ ստորագրուած։ Եթէ ոչ մէկ բան կարելի է փոխել, ուրեմն առանց ամբողջ հայութեան եւ սփիւռքի կարծիքը հարցնելու՝ իրենք արդէն ստորագրած են։ Ասիկա կը նշանակէ, որ մեր քաղաքական ղեկավարութիւնը այս իմաստով անզօր է, իսկ անզօրէն բան մը պահանջելը անիմաստ է, հետեւաբար ՌԱԿ-ը ուսումնասիրութիւն մը կատարած է՝ միջազգային իրաւունքներու տեսակէտէն դիտուած եւ արտաքին գործոց նախարարին եւ նախագահին առաջարկած է, որ Թուրքիոյ հետ սկսին բարի դրացնութեան գործընթաց նաեւ Միջազգային դատարանին միջոցով։ Ասիկա պատերազմ յայտարարել չի նշանակեր, մենք ունինք փաստեր, որ ՄԱԿ-ի 33-րդ յօդուածին մէջ կը նշուի, որ երկու երկիրներուն միջազգային յարաբերութիւնները ունին երկու տեսակի գոյակցութիւն՝ պատերազմական եւ խաղաղ. խաղաղ գոյակցութեան պարագային առկայ է հարցերը Միջազգային դատարանի միջնորդութեամբ լուծելու կարելիութիւնը, այսինքն, եթէ նոյնիսկ մեր իշխանութիւնները համաձայնած են պատմաբաններու յանձնաժողով ստեղծելու, հարց պիտի յառաջանայ, որովհետեւ հայ պատմաբանները իրենց ըսածները պիտի կրկնեն, իսկ թուրքերը՝ իրենց մօտեցման պիտի կառչին, իւրաքանչիւր կողմ իր կեցուածքին վրայ պիտի մնայ, ո՞վ է դատաւորը, ո՞վ է ճշդողը։ Ուրեմն այս պարագային լաւ կ'ըլլայ Միջազգային դատարան երթալ, մանաւանդ որ այս արձանագրութիւններուն մէջ բազմաթիւ յղումներ կան միջազգային բանաձեւերէն, ուրեմն մենք եւս մեր կարգին երկու հիմնական կէտեր աւելցնենք՝ միջազգային բանաձեւերու հիման վրայ. մէկը 1948 թուականին որդեգրուած բանաձեւն է՝ ցեղասպանութիւնը պատժելու, դատապարտելու, իսկ 1968 թուականի բանաձեւը՝ ցեղասպանութիւնը մարդկութեան հանդէպ յանցագործութիւն նկատելու եւ սպառման ժամկէտ չկիրարկելու. խնդրեմ՝ խօսինք միջազգային լեզուով, եւ եթէ պիտի պարտուինք, ուրեմն պարտուինք Միջազգային դատարանին մէջ, թէեւ ատիկա բացառուած է, սակայն մեր պարտութիւնը չկնքենք մեր խորհրդարանին կողմէ՝ հայ դաւաճաններ դառնալով, իսկ վաղը այս բոլորը պատմութեան յանձնելով՝ իբրեւ ներանձնական շահերէն մեկնելով թուրքերուն հետ հաշտութիւն կնքող մարդիկ։ Ասիկա իրապէս մեղապարտութիւն է, այս մէկը ընելու համար ժամանակը չէ հասունցած, եւ ներկայիս նման քայլի կարիքը չկայ։ Ասիկա ընդհանուր լայնածիր գործընթաց է, իսկ նախագահին հետ մեր ունեցած հանդիպումին ընթացքին մենք ըսինք, որ եթէ տնտեսական հարցերը առաջնահերթ կը նկատէք, ուրեմն անոնք պէտք է անջատուին ազգայինէն ու քաղաքականէն, որովհետեւ վերջինները պարուրուած են պատմութեամբ, եւ հոն շատ նուրբ ջիղերուն հետ առնչուող հարցեր կան։ Եթէ տնտեսական գործակցութիւնն է միտումը, ուրեմն կարելի է դիւանագիտական կապեր հաստատել իբրեւ հարեւան պետութիւններ, սակայն ոչ թէ երթալ այնպիսի ուղիով մը, ուր Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ ազգային մեր արժէքներէն հրաժարման թակարդներ գոյութիւն ունին, ուր ղարաբաղեան հարցը կը վտանգուի։ Ըսեմ, որ երբ մենք Կարսի պայմանագիրը ուսումնասիրենք հոն պարզ կ'երեւի, որ չորրորդ յօդուածին մէջ, իր երկու յաւելուածներով, Կարսը եւ Արտահանը կը հանդիսանան Խորհրդային Հայաստանի Հանրապետութեան մասեր։ Այսինքն, երբ այս պայմանագիրով կը խօսիս սահմաններու ճանաչման մասին, ուրեմն հոս ալ թակարդ կայ։ Փաստօրէն Թուրքիան 78 տարիէ անօրէն կերպով կ'օգտագործէ վարչական տարածքները, իսկ պայմանագիրին մէջ գրած է, որ իբրեւ հիմք կ'ընդունին ռուսական գլխաւոր հրամանատարութեան քարտէսները։ Մեր արտաքին գործոց նախարարութիւնը նոյնիսկ այս բաները չէ ուսումնասիրած, ուսումնասիրութիւնը գոնէ ինքնակամ է, պահանջատիրութեան կարիք չկայ այստեղ։ Ուրեմն այս բոլորին մէջ կայ տարածքային վէճ եւ Միջազգային դատարան դիմելու անհրաժեշտութիւն. հետեւաբար մենք կը կարծենք, որ ժամանակն է լրջօրէն զբաղիլ այս հարցով եւ դիմում ներկայացնել Միջազգային դատարանին։
Պատմաբաններու յանձնաժողովի կազմութեան անդրադառնալով, չէ՞ք կարծեր, որ նման քայլ մը արդէն իսկ զիջում է, որովհետեւ հարցը քննարկել՝ կը նշանակէ Հայոց ցեղասպանութիւնը հարցականի տակ առնել։
Ցաւ ի սիրտ մեր իշխանութիւնները համաձայնած են, որ կառավարական յանձնախումբերէն ենթայանձնախումբեր ստեղծուին. եթէ մասնագէտներու խումբ է ստեղծուելիքը, ուրեմն կարելիութիւններ կրնան ըլլալ, սակայն կառավարական որեւէ յանձնաժողովի մը ստեղծումը, որ պիտի քննարկէ, կասկածի տակ պիտի առնէ, պիտի ուսումնասիրէ կամ ցեղասպանութեան առնչուող բանավէճերու պիտի մասնակցի, ուրեմն ատիկա արդէն իսկ վիրաւորական է. ասիկա վիրաւորական է ո՛չ թէ մեզի, այլ՝ մեր մէկուկէս միլիոն նահատակներուն, ինչպէս նաեւ՝ այն երեք միլիոնի հայրենազրկուածներուն եւ տասնեակ միլիոններուն, որոնք չծնան սպաննուած մեր հայրենակիցներէն։ Ասիկա անոնց յիշատակը սրբապղծելու նման բան է, այլ բան կարելի չէ ըսել։
Հայ-թրքական յարաբերութիւններու շրջագիծին մէջ սփիւռքահայութեան տեսակէտը որքա՞ն կարեւորութիւն կը ներկայացնէ, նկատի առնելով, որ թէ՛ Ցեղասպանութեան խնդիրը եւ թէ՛ այս հանգրուանին ստեղծուած յարաբերութիւնները ազգային անվտանգութեան իմաստով մեծ կարեւորութիւն կը ներկայացնեն։
Ինչպէս նշեցի, եթէ մենք կ'ըսենք, որ մենք միջազգային սկզբունքներով կ'առաջնորդուինք եւ միջազգային հանրութեան հետ խօսինք իրենց լեզուով, ուրեմն մենք խօսած կ'ըլլանք ազգային անվտանգութեան մասին, որովհետեւ մենք ունինք այնպիսի կէտեր, որոնք քաղաքական եւ տնտեսական առումով պէտք է օգտագործենք եւ ծառայեցնենք մեր ազգային անվտանգութեան շահերուն։ Եթէ այս տուեալները չօգտագործենք, ուրեմն քաղաքական անգրագիտութեան մէջ կ'ապրինք։ Իսկ այս տուեալներուն վրայ հիմնուելով՝ միջազգային ընտանիքին ներկայանալը դժուար չէ, մանաւանդ որ ունինք անկախ պետութիւն, դիւանագիտական ներկայացուցչութիւն, միջազգային կազմակերպութիւններուն մօտ ներկայացուցիչներ եւ այլն։ Այդ բոլորէն չօգտուիլը անիմաստ է, մենք հարկատուներ չենք, որ իրենց կը ծառայենք։ Կը կրկեմ, եթէ Ցեղասպանութեան հարցը, Ղարաբաղի հարցը խրթին են, ուրեմն Միջազգային դատարանով կը լուծուին անոնք, թող թուրքը գայ եւ ապացուցէ, թէ ինչո՞ւ այսքան տարիէ ի վեր բռնագրաւած է մեր հողերը, թող ըլլայ դատավարութիւնը եւ անկէ ետք ամէն ինչ յստականայ, գիտնանք, որ մենք բռնագրաւուած հող ունի՞նք, թէ՞ ոչ։ Բայց այլ ենթայանձնախումբ կամ կողմ իրաւունք չունի մեր հողերուն գծով, Ցեղասպանութեան գծով որոշումներ տալու։ Այս հարցերը պէտք է լուծուին, որպէսզի կարելի ըլլայ խաղաղ գոյակցութիւն կայացնել, տնտեսական համագործակցութիւն ծաւալել եւ այլն։
Սփիւռքահայութեան ուղղուած ձեր սրտի խօսքը։
Սփիւռքի մեր հայրենակիցներէն՝ իբրեւ Հայաստանի քաղաքական դաշտի ներկայացուցիչ, կ'ուզեմ ներում հայցել Հայաստանի մէջ տեղի ունեցածին համար։ Ճիշդ է, մեր կուսակցութիւնը համաձայն չէ եղածին, բայց ես զիս մեղաւոր կը զգամ, որովհետեւ թոյլ տուած ենք այսքան խորանալու այս հարցերուն մէջ՝ առանց սփիւռքի մասնակցութեան։ Ես եւ ընկերներս արդէն կ'ընենք ու պիտի ընենք ամէն ինչ, որպէսզի ազգային կարեւորագոյն հարցերուն մէջ երկրին ղեկավարութիւնը առաջնորդուի այն գաղափարով, որ իրենք միայն երեք միլիոնի ղեկավարութիւն չեն, այլ՝ համայն հայութեան, ուրեմն իրենք աշխարհին մէջ պէտք է ներկայացնեն համայն հայութեան շահերը եւ հետաքրքրութիւնները։ Մեր կարելիութեան սահմաններուն մէջ մենք կը փորձենք այդ գործունէութիւնը ծաւալել։
Հարցազրոյցը վարեցին
ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ եւ
ՐԱՖՖԻ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ