ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՀՅԴ ԲԻՒՐՈՅԻ ԱՆԴԱՄ ՎԱՀԱՆ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆԻ ՀԵՏ

«Ճանապարհի բացումից Հայստանի քաղաքական շահն անհասկանալի է»

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարոն Յովհաննիսեան, ըստ ձեզ, Հայաստանն ի՞նչ կը կորցնի, եթէ ձախողուի հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման այս գործընթացը, եւ ի՞նչ կը շահի, եթէ գործընթացն այնուամենայնիւ յաջող աւարտուի:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ամէն բան կախուած է, թէ ինչպէ՛ս կը դադարեն կամ ինչպէ՛ս կը շարունակուեն: Եթէ նրանք շարունակուեն ճիշդ այնպէս, ինչպէս որ մատնանշուած էր սկզբում, եւ ինչպէս մեզ վստահեցնում են, որ ընթանում է, ապա խնդիրներ անշուշտ կը լինեն, բայց դրանք կը լինեն լուծելի խնդիրներ:

Նկատի ունեմ այն, որ եթէ Թուրքիան մեզ հետ չխօսի նախապայմաններով, եթէ Թուրքիայի կողմից իր պարտաւորութիւնները կատարելու դիմաց Հայաստանի վզին անհարկի քաղաքական զիջումներ չփաթաթուեն, ապա այս ընթացքը կարելի է համարել բնական:

Սակայն մեր մտավախութիւնը եւ քոալիսիոնից դուրս գալու պատճառը հէնց այն է, որ մենք լուրջ հիմքեր ունենք կասկածելու, որ ընթացքն այդ ուղղութիւնից շեղուել է, եւ ուղղակի կամ անուղղակի կերպով, որոշ դէպքերում՝ անուղղակի կերպով Թուրքիայի կողմից առաջ քաշուած նախապայմանները մնում են օրակարգում:

Ի դէպ, երէկ տեղի ունեցաւ սխալմունք, եւ երեսփոխանների հարցերին պատասխանելիս թէ՛ արտաքին գործերի նախարարը, թէ՛ վարչապետը խօսեցին այն մասին, թէ Թուրքիան երկու նախապայման է ունեցել: Այդպէս չէ, Թուրքիան երեք նախապայման է ունեցել՝ յետ կանգնել Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացից, ճանաչել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականութիւնը եւ Կարսի պայմանագիրը, Լեռնային Ղարաբաղի հարցում գնալ ազրպէյճանահաճոյ զիջումների:

Մենք մտավախութիւն ունենք, որ այս երեք նախապայմանները մի գուցէ թաքնուած կերպով, բայց ներկայ են հայ-թրքական յարաբերութիւններում: 22-ին տեղի ունեցած յայտարարութիւնը հէնց դրա մասին է վկայում, քանի որ եթէ այդ յայտարարութիւնն այն է, ինչ ներկայացնում են, ապա այն կարելի էր անել մի քանի օր առաջ կամ մի քանի օր յետոյ, ոչ թէ Ցեղասպանութեան օրուայ նախօրէին՝ դրանով իսկ տուրք տալով Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացից յետ կանգնելու թրքական պահանջին:

Իսկ եթէ դրա տակ ինչ-որ այլ բան կայ, ապա հարց է առաջանում, թէ ինչո՞ւ դա չի հրապարակւում, եւ ինչո՞ւ այդ մասին չգիտի հանրութիւնը: Մենք մտավախութիւն ունենք, որ այս գործընթացի շարունակութիւնը կը բերի անթոյլատրելի շեղումների, որը կը դառնայ Հայաստանի ռազմավարական սխալը: Սրանից է, որ մենք ուզում ենք յետ կանգնեցնել մեր իշխանութիւններին:

Իսկ եթէ գործընթացը դադարի մեր սկզբունքային դիրքորոշման համար, մենք կը շահենք, քանի որ ողջ աշխարհը կը տեսնի, որ մենք կողմնակից էինք առանց նախապայմանների համաձայնութեանը, ինչը մերժուեց Թուրքիայի կողմից միմիայն նախապայմաններից մեր հրաժարուելու պատճառով:

Հ.- Իշխանութիւնները պնդում են, որ հայ-թրքական յարաբերութիւններում չկան նախապայմաններ, իսկ թրքական կողմը բարձրաստիճան պաշտօնեաների դէմքով շարունակում է խօսել նախապայմանների մասին: Ըստ ձեզ, ի՞նչ է տեղի ունենում, գուցէ սա խնամքով պատրաստուած թակա՞րդ է:

Պ.- Թակարդ, ի հարկէ, կայ, սակայն ես յոյս ունեմ, որ քանի դեռ այդ թակարդի մէջ չընկնելու հնարաւորութիւնը կայ, մենք փորձելու ենք մեր իշխանութիւններին ուղղորդել ճիշդ ճանապարհով: Թուրքիայի բանակի գլխաւոր սպայակոյտի պետ Իլքեր Պաշպուղն իր յայտարարութեամբ վերահաստատել է Թուրքիայի բոլոր նախապայմանները:
Նա ասաց, որ իրենք, այսինքն՝ բանակը, Էրտողանի կողքին են: Իսկ թրքական քաղաքական համակարգն այնպիսին է, որ Էրտողանի ասածն աւելի կարեւոր է, քան՝ Կիւլինը կամ Պապաճանինը:

Թուրքիայում բանակի դերն էապէս տարբերւում է այլ երկրներից: Բանակն է քաղաքական որոշումների վերջնական իրաւարարը: Եւ եթէ բանակն իր գլխաւոր սպայակոյտի պետի դէմքով յայտարարում է, որ կողմ է Էրտողանի կոշտ յայտարարութիւններին, ապա դա նշանակում է, որ թրքական պետական կառոյցը չի հրաժարուել նախապայմաններից: Սա մեզ համար իսկապէս մտահոգիչ է: Յուսով եմ՝ մեր իշխանութիւնները լարուած ծուղակը տեսնում են:


Հ.- Թրքական «Հիւրրիյէթ»ը գրեց, որ ապրիլի 22-ի յայտարարութեանը Թուրքիան գնաց «բառի ճնշման» տակ: Եթէ դա այդպէս է, ի՞նչ էք կարծում, այդ քայլը աւելի շատ Հայաստանի՞, թէ՞ Թուրքիայի շահերից է բխում:

Պ.- Այդ յայտարարութիւնից Թուրքիան շահել է, քանի որ այն հնարաւորութիւն տուեց նախագահ Օպամային խուսափել «ցեղասպանութիւն» բառն արտասանելուց: Անժխտելի է, որ նախագահ Օպամայի յայտարարութիւնը էապէս տարբերւում է մինչ այդ արուած յայտարարութիւններից, բայց նա օգտագործեց «Մեծ եղեռն», որն իրաւական հետեւանքներ չի ենթադրում: Յունարէն «հոլոքոսթ» բառը նոյնն է նշանակում, ինչ որ «Մեծ եղեռն», սակայն Հոլոքոսթը ճանաչուեց որպէս ցեղասպանութիւն:

Մենք հասել ենք «Մեծ եղեռն» փուլին, եւ հայ-թրքական յայտարարութեամբ կանխուեց իրաւական հետեւանքներ ունեցող, քրէօրէն պատժելի ցեղասպանութեան ճանաչումը: Թուրքիան շահեց, իսկ ի՞նչ շահեց Հայաստանը, մեզ անհասկանալի է: Բարոյական հարուած հասցուեց ողջ հայութեանը, Սփիւռքում գործող հայ լոպիստական կազմակերպութիւններին:

Հ.- Ի՞նչ պիտի անի հայկական կողմը, որ «Մեծ եղեռնի» միջազգային ընկալումը նոյնը լինի, ինչ որ ցեղասպանութեանն է:

Պ.- Նախ՝ պէտք է վերացնել արտաքին քաղաքականութեան գործնական գործունէութեան եւ ազգային անվտանգութեան հայեցակարգի միջեւ առաջացած ճեղքուածքը:

Ազգային անվտանգութեան հայեցակարգում յստակ ասուած է, որ Թուրքիան մեզ համար սպառնալիք է. [Վ. Յովհաննիսեանը բացում է ազգային անվտանգութեան հայեցակարգը եւ կարդում]. « ՀՀ-ն, համաձայն լինելով արեւմտահայութեան օրինական պահանջին՝ վերականգնել Օսմանեան կայսրութեան բնիկ հայ ժողովրդի եւ նրա սերունդների նկատմամբ պատմական արդարութիւնը, միեւնոյն ժամանակ Եղեռնի ճանաչումը դիտում է Հայաստանի բնակչութեան նկատմամբ նոր ցեղասպանութեան հնարաւորութեան բացառման համատեքստում»:

Համաձայն մեր հայեցակարգի՝ Ցեղասպանութեան ճանաչումը արտաքին քաղաքականութեան առաջնահերթութիւններից է, իսկ գործնական դիւանագիտական աշխատանքի մէջ մենք տեսանք շեղում այս դրոյթից: «Մեծ եղեռնի» եւ ցեղասպանութեան հաւասարման համար հայկական կողմը պէտք է վերադառնայ դրան:

Հ.- Ի՞նչ էք կարծում, Հայաստանը պէտք է գնայ Առաջին հանրապետութեան ճանապարհո՞վ՝ Սեւրի պայմանագրի ետեւից դէպի Ալեքսանդրապոլի պայմանագի՞ր, թէ՞ փորձի գործնական քայլերով առաջ շարժուել:

Պ.- Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը յիշատակելիս՝ պէտք չէ մոռանալ, որ այն չի վաւերացուել խորհրդարանում, քանի որ խորհրդարան չկար: Վերջապէս, Ալեքսանդրապոլի պայմանագրով Իգտիրը, Սուրմալուն եւ Արարատ լեռը մեզ էին մնում եւ կարծում եմ՝ համեմատութիւնը ճիշդ չէ:

Հ.- Տ. Սարգսեանը քաղաքական «որոշ ուժերի», ենթադրում եմ՝ նաեւ ՀՅԴ-ին, մեղադրեց այն բանում, թէ նրանք չեն ուզում, որ Հայաստանը Թուրքիայի հետ յարաբերութիւններ սկսի առանց նախապայմանների: Ընդունո՞ւմ էք մեղադրանքը:

Պ.- Չեմ կարծում, որ նման ուժեր կան, բոլորն էլ շատ լաւ հասկանում են, որ բաց սահմանը փակ սահմանից աւելի լաւ է: Իմ կարծիքով, սխալ եւ ապակողմնորոշող մեկնաբանութիւն հնչեցրեց վարչապետը՝ ասելով, որ հայկական հասարակութիւնում կան ուժեր, որոնք հակաթրքական են, եւ որ մենք պէտք է լինենք հայամէտ:

Նախ՝ հայամէտ լինելու համար պէտք է Հայաստանի տնտեսութիւնը բերել այնպիսի վիճակի, որ մեզ ծնկի բերելը հեշտ չլինի: Սա ի հարկէ միայն այս վարչապետին չէ, որ վերաբերում է, արմատները շատ աւելի խորն են:

Երկրորդ՝ Հայաստանում հակաթրքական կազմակերպութիւն չկայ: Եթէ նա ակնարկում էր Դաշնակցութեան մասին, ապա չարաչար սխալւում է, քանի որ Դաշնակցութիւնից ժամանակին հեռացւում էին նրանք, ովքեր հակաթուրք էին: Մեր հարցը թուրք ժողովրդի հետ չէ, այլ՝ թրքական կառավարութեան, որը շարունակում է օսմանեան քաղաքականութիւնը:

Կեղծ գործնապաշտութիւնից ելնելով՝ շահեկանութիւն պէտք չէ տեսնել չհիմնաւորուած զիջումների մէջ: Եթէ դու սկսում ես զիջումներ, քեզ մինչեւ վերջ անկիւն են մտցնում: Եթէ ժամանակին չեխերը չենթարկուէին Անգլիայի ճնշումներին եւ դիմադրէին գերմանացիներին, ապա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը չէր լինի: Եթէ խօսում ենք զիջումների մասին, պէտք է չմոռանանք դնել «փոխ» ածանցը: Փոխզիջումներ՝ այո, միակողմանի զիջումներ՝ ոչ:

Հ.- «(Փոխ) զիջումային քաղաքականութեան» մէջ դուք պատերազմի վտա՞նգ էք տեսնում:

Պ.- Այո, անկեղծ ասած, նոյնիսկ դա: Իշխանութիւնների գաղափարական սխալն այն է, որ հիմնական նպատակ է համարուել Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը, այն դէպքում, երբ դա Թուրքիայի միջազգային պարտաւորութիւնն է:

Աշխարհում քիչ չեն պետութիւնները, որոնք ունեն չլուծուած տարածքային վէճեր, սակայն ունեն դիւանագիտական յարաբերութիւններ: Թուրքիան պարտաւորուած է բացել սահմանը, քանի որ եթէ չբացի, չի մտնի Եւրոմիութիւն:

Պարզապէս այս ընթացքում նա փորձում է դրա դիմաց Հայաստանից կորզել առաւելագոյն քաղաքական զիջումներ: Տնտեսական սուտ հաշուարկները, որ բերւում են, միայն մէկ հարթութիւնն են նկարագրում, սակայն ճանապարհի բացումից Թուրքիայի քաղաքական շահը շատ աւելի մեծ է, իսկ Հայաստանի քաղաքական շահն անհասկանալի է:

Հ.- Դաշնակցութեան Գերագոյն մարմինը որոշեց ընդունել քոալիսիոնի առաջարկը: Կը բացատրէ՞ք նպատակայարմարութիւնը:

Պ.- Մենք ինքներս քսան տարի է, ինչ պայքարում ենք այս երկրում ընդդիմութեան իրաւունքների քաղաքակիրթ ընդլայնման համար: Այս պայքարը, որում, ի հարկէ, մենք միայնակ չենք եղել, որոշ արդիւնաւորում ստացաւ:

Օրինակ՝ «Ազգային ժողով կանոնակարգ օրէնքը» արդէն նախատեսում է, որ ԱԺ-ում որոշ պաշտօններ ընդդիմութիւնը պէտք է զբաղեցնի: Ի հարկէ այս օրէնքը պէտք է գործի միւս գումարման Ազգային ժողովից սկսած, սակայն այս ԱԺ-ում, երբ մենք դեռ քոալիսիոն էինք, «Ժառանգութեանը» առաջարկեցինք չսպասել օրէնքի կիրառման պահին եւ դա անել հիմա, սակայն նրանք մերժեցին:

Այդ նոյն տրամաբանութեամբ քոալիսիոնը այս անգամ մեզ առաջարկեց, եւ մենք այն մերժելու ոչ մի պատճառ չտեսանք: Վերջապէս, որո՞նք են այն քաղաքական բեմերը, որտեղ մենք քաղաքակիրթ կերպով իշխանութեանը պէտք է բացատրենք սխալները եւ նրանց դնենք ճիշդ ուղու վրայ: ԱԺ մշտական յանձնաժողովները հէնց այդ բեմերն են:

Զրուցեց ԱՐՓԻ ՄԱԽՍՈՒԴԵԱՆ
«Կապիտալ»