Հատուածներ ապրիլի 25-29 «ԱՐ», «Կենտրոն» եւ «Հ1» հեռուստաընկերութիւններին ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, ՀՀ ԱԺ ՀՅԴ խմբակցութեան ղեկավար Վահան Յովհաննիսեանի տուած հարցազրոյցներից

- Պարոն Յովհաննիսեան, այսօր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութիւնը դուրս է եկել կոալիցիայից եւ ողջ լրատուամիջոցների ուշադրութեան կենտրոնում այդ թեման է, որն անհանգստացնում է բոլորին: Որոնք են կոալիցիայից դուրս գալու հիմնական պատճառները:

- Վերջին օրերին, մենք երկու յայտարարութեամբ ենք հանդէս եկել` ապրիլի 23-ին եւ 27-ին: Երկուսն էլ կապուած էին մէկ իրադարձութեան հետ` այն է, ապրիլի 22-ի լոյս 23-ին յայտնի դարձաւ, որ Հայաստանի եւ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարութիւնները, Շուեյցարիայի մասնակցութեամբ, հանդէս են եկել համատեղ յայտարարութեամբ, որտեղ խօսւում է, «ճանապարհային քարտէզ» կոչուող աշխատանքային ծրագրի մասին:

Մի կողմ թողնելով այն, թէ ինչ է իրենից ներկայացնում «ճանապարհային քարտէզ» կոչուող փաստաթուղթը եւ կա՞յ արդպիսի փաստաթուղթ այսօր, թէ ոչ, մեզ համար վրդովուեցուցիչ եւ բացարձակապէս անընդունելի էր այն փաստը, որ դա լոյս տեսաւ ուղղակի Ցեղասպանութեան օրուայ նախօրէին:

Բարոյական առումով հայութեանը հարուած հասցուեց: Եւ Հայաստանի իշխանութիւնը այդ հարուածին մասնակից եղաւ:

Հարց է առաջանում, եթէ իսկապէս կա՞յ նման փաստաթուղթ, որ կոչում է «ճանապարհային քարտէզ», ինչու՞ մեզ հետ չի քննարկուել, ինչու՞ կոալիցիայում չի քննարկուել եւ վերջապէս ինչու՞ հասարկութեան մէջ այն չի քննարկուել, եւ ինչու՞ չի հրապարակուել մինչ օրս: Մեր արտաքին գործերի նախարարութեան պէս ես եւս հակուած եմ կարծել, որ պէտք է հաշուի առնել միայն պաշտօնական (օֆիցիալ) տեղեկութիւնները եւ չպէտք է հիմնուել այս կամ այն թուրքական կամ ադրբեջանական լրատուամիջոցի տեղեկութիւնների վրայ: Շատ լաւ, հիմնուենք օֆիցիալ տեղեկութիւնների վրայ: Բայց դրանք չկան, եւ սա թոյլ է տալիս ենթադրել երկու բան` կամ կայ փաստաթուղթ եւ այն այնքան սարսափելի է, որ մեզ ցոյց չեն տալիս, եւ կամ` չկայ փաստաթուղթ: Ես հակուած եմ մտածել, որ երկրորդն է ճիշտ: Հարց է առաջ գալիս, եթէ չկայ, ինչու՞ էիք յայտարարութիւն անում հէնց այդ պահին: Այսինքն` պարոն Օբամային խոստումը կատարելուց ազատելու միջոցառու՞մ էր դա, մեզ պարտադրե՞լ էին: Ես կարծում եմ, որ դա հէնց այդպէս էլ եղել է: Սա է, որ վրդովեցրել է մեզ եւ սա է, որ մեզ համար անընդունելի է: Փաստօրէն ստացւում է, որ մեր երկրի իշխանութիւնները, առանց զգուշացնելու ընդունակ են լուրջ փաստաղուղթ ստորագրել: Սա է պատճառը, որ մենք նախագահի հետ քննարկել ենք ստեղծուած իրավիճակը եւ պարզաբանումներ ստանալուց յետոյ, որոշել, որ այլեւս կոալիցիայի կազմում մեր մնալը նպատակայարմար չէ:

Կոալիցիայից դուրս գալով` մենք դառնում ենք լիարժէք ընդդիմութիւն: Դառանում ենք նոր ընդդիմութիւն: Հայաստանեան քաղաքական պրակտիակայում դեռեւս չեղած ընդդիմութիւն: Եւ սա նշանակում է, որ մենք շարունակելու ենք մեր գիծը, բայց արդէն կոալիցիայից դուրս: Մինչեւ օրս մենք դա անում էինք կոալիցիայի ներսում, եւ չյաջողեցինք:

Այսօր արձանագրում ենք, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականութիւնը պարտութիւն է կրել: Դա նշանակում է, որ մեր ջանքերը կոալիցիայի ներսում բաւարար չէին որպէսզի այդ պարտութիւնից խուսափելու միջոցառումներ ձեռնարկուեն: Հետեւաբար մենք պարտաւորուած ենք անել նոյնը, բայց դրսից: Ին՞չ է ստացւում: Մենք մեր կուրսը չենք փոխել վերջին քսան անկախ տարիների ընթացքում: Եւ մեր այս մօտեցումը, որը մեզ այսօր կոալիցիայից դուրս է տանում, ի վերջոյ մօտեցում էր, որ դրուած էր կոալիցիոն համաձայնագրի հիմքում: Մենք չէ, որ շեղուել ենք Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան այն ուղեգծից, որ որդեգրուած էր ի սկզբանէ, եւ մենք կը շարունակենք մեր ընթացքը, բայց արդէն որպէս ընդդիմութիւն:


-Պարոն Յովհաննսիյեան, Դուք յայտարարել էիք, որ կը հանդիպէք նախագահին, եւ յետոյ միայն ձեր որոշումը կը յայտնէք հանրութեանը:

Որքանով, որ տեղեակ ենք, շաբաթ օրը դուք հանդիպել էք Սերժ Սարգսեանին, եւ նախագահը Ձեզ հաւաստիացրել է, որ առաջին` Ղարաբաղի հարցը չի քննարկւում, երկրորդ, որ ցեղասպանութեան հարցը օրակարգից դուրս չի գալու, դիրքորոշումն անփոփոխ է, եւ երրորդ ` բանակցութիւնները Թուրքիայի հետ ընթանում են առանց նախապայմանների: Այսինքն, եթէ նայում ես արտաքին քաղաքականութեան կուրսի տեսակէտից, որեւէ բան չի փոխուել, եւ նախագահը Ձեզ դա հաւաստիացրել է: Այդ պարագայում, անհասկանալի է դառնում, ինչու՞ է Դաշնակցութիւնը դուրս եկել կոալիցիայից:

-Նախագահի պարզաբանումները, ի հարկէ ոգեւորող են, եւ մենք յոյսով ենք, որ կուրսի անդառնալի փոփոխութիւն տեղի չի ունենայ: Բայց, մեր կարծիքով, այն այնուամենայնիւ արդէն շեղում արձանագրել է: Այլ հարց, որ նախագահի` մեզ տուած վստահեցումները, մօտեցումները, յոյս են ներշնչում, որ այդ շեղումը հնարաւոր կը լինի շտկել: Բայց մեր կարծիքով լուրջ ստրատեգիական սխալը արդէն տեղի է ունեցել:

Ի վերջոյ, ինչի մասին ենք մենք այսօր խօսում: Ես լսել եմ տարբեր մեկնաբանութիւններ, տարբեր վերլուծութիւններ, եւ համոզուել, որ ոչ ոք յստակ, մինչեւ վերջ չի հասկանում ինչի մասին է խօսքը: Բոլորը զարմացած դէմքով հարցնում են` ինչու էք դուրս եկել, ինչ է եղել:

Փորձում ենք բացատրել, որ խօսքը հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման մասին չէ ընդհանրապէս: Մեր դժգոհութիւնը նրանից չէ, որ բանակցութիւններ են ընթանում, այլ նախեւառաջ նրանից, որ, անիմաստ յայտարարութիւն արուեց ցեղասպանութեան օրուայ նախօրէին։ Յայտարարութիւնը, բացարձակապէս անբովանդակ փաստաթութ է, նրա մէջ ոչինչ չկայ: Նշանակում է այն արուել է յանուն յայտարարութիւն անելու: Հարց է առաջանում, ինչու՞:

Չէ, որ գալիս էր ապրիլի 24-ը: Կարծես մոռանալով, որ նման յայտարարութիւնը մեր ժողովրդին ծանր բարոյական հարուած կը հասցնի, Հայաստանը մտաւ այդ խաղի մէջ եւ այն ստորագրեց:

Դրանով, մենք շատ ծանր հարուած ստացանք, եւ կարծում եմ, որ մեր երկարատեւ պայքարը բաւականին հետ ընկաւ: Մենք, փաստօրէն հնարաւորութիւն տուեցինք նախագահ Օբամային ¥յետագայում ուրիշ երկրներում էլ կը լսուի արձագանքը¤, իր նախընտրական խոստումը վերաձեւակերպել եւ յստակ իրաւական հետեւանքներ ենթադրող ձեւակերպումը` Ցեղասպանութիւն բառը, փոխարինել մեր հոգուն շատ հարազատ եւ հասկանալի, բայց էմոցիոնալ տերմինով: Մեծ եղեռն` սա ճիշտ բնութագրում է մեր լեզուով, մեր մտածելակերպի համար: Այնինչ, ցեղասպանութիւնը քրէական յանցագործութիւն է, հետապնդման ենթակայ եւ ենթադրում է որոշ հետեւանքներ, հատուցում:

Հայաստանը գտնուել է պարտադրանքի առաջ, անելու այդ յայտարարութիւնը, որպէսզի Ամերիկայից չհնչի Թուրքիային սարսափեցնող բառը: Դրա ապացոյցը կայ, վերցրէք “Wall Street Journal”-ին տուած մեր նախագահի հարցազրոյցը: Նրան հարցնում են` Դուք կը նախընտրէի՞ք, որ Օբաման ասէր ցեղասպանութիւն, նոյնիսկ եթէ դա վնասէր Թուրքիայի հետ յարաբերութիւններին: Նախագահի ծաւալուն պատասխանի վերջում հնչում է, որ, նախընտրելի է, որ այդ յարաբերութիւններին ոչինչ չխանգարի:

Նախորդ 7 ամիսների ընթացքում, մենք ոչ միայն գրաւոր ներակայացրել ենք մեր առաջարկներն այլեւ այդ ընթացքում երկու շատ կարեւոր խոստում ենք ստացել.
Առաջին, մեզ ասուել է, լարէք բոլոր ջանքերը, որպէսզի ԱՄՆ-ի հայութեանը տրուած խոստումը կատարուի: Եւ մենք լարել ենք մեր ամբողջ ջանքերը , դեռ մի բան էլ աւելին: Մեզ խոստում է տրուել նաեւ, որ մինչեւ ապրիլի 24-ը, մինչեւ մայիս, ոչինչ չի ստորագրուելու: Բայց ստորագրուեց եւ ջուրն ընկաւ մեր երկար տարիների աշխատանքը: Ջրից կը հանենք եւ կը շարունակենք մեր աշխատանքը, հարցը դա չի, բայց մենք հարուած ստացանք եւ յետ ընկանք:

-Պատասխանելով իրեն ուղղուած հարցերին, պարոն Նալբանդեանը յայտարարեց, որ Դիւանագիտութիւնը չի ճանաչում գիշեր թէ ցերեկ:

-Եթէ այդպէս է, կարելի էր քաղաքական պարտնեօրներին արթնացնել գիշերը եւ տեղեակ պահել, որ նման բան է պատրաստւում:


-Իսկ ինչով էք բացատրում, որ Արթուր Բաղդասրայնը ասում է, թէ տեղեակ էք եղել, որ եղել է կոալիցիայի նիստ:

-Ես շատ էլ համոզուած չեմ, որ ինքն է տեղեակ եղել: հաւանաբար իրեն էլ գիշերը չեն արթնացրել: Անշուշտ անվտանգութեան խորհրդի քարտուղարը այս բոլոր հարցերում պէտք աւելի դերակատար լինէր: Եթէ նա դերակատար է եւ դա հասարակութիւնից թաքցւում է, պէտք է իմանանք, իսկ եթէ դերակատար չէ, հարցնենք, թէ ինչու՞ անվտանգութեան խորհրդի քարտուղարը անմասն է այս ամէնին: Կարող եմ Ձեզ ասել, որ ապրիլի 22-ին նման բան ստորագրելու մասին, ոչ ոք տեղեակ չէր: Եւ, առհասարակ, կան մարդիկ, ովքեր մտահոգուած են ազատուած պաշտօններն ու թափուր տեղերը օր առաջ գրաւելու խնդրով, եւ հիմա նրանց դնել հայ-թուրքական լրջագոյն յարաբերութիւնների, ղարաբաղեան հարցի առջեւ, պէտք չէ:

- Վերցնենք Էրդողանի վերջին արտայայտութիւնը: Դա պէտք է եռաչափ տարածութեան մէջ դիտարկենք` Գիւլ, Բաբաջան, Էրդողան: Նրանք տարաբնոյթ յայտարարութիւններ են անում ողջ ամիսների ընթացքում ու տարբեր բովանդակային շեշտադրումներով: Մեծ հաշուով , եթէ դիւանագիտութեան տեսանկիւնից նայենք Էրդողանի յայտարարութեանը, կը նկատենք, որ նրան էր յատկացուած առաւել կոշտ դիրքորոշում ունեցող քաղաքական պետական գործիչի դերակատարումը: Եւ ըստ էութեան հասկանալի էր, որ նա ադրբեջանական բաղադրիչն է փորձում զսպել կամ ինչ-որ չափով լիկվդացնել: Արդիւնքում ստացուեց այնպէս, որ հրապարակային յայտարարութիւնը, կապուած փաստաթղթի հետ, խօսում էր երկու կողմերի յարաբերութիւնների մասին: Այսինքն` երբ Էրդողանը պայմանաւորում է հայ-թուրքական յարաբերութիւնները երրորդ երկրի հետ կապուած խնդրով, իսկ հրապարակային յայտարարութեան մէջ երրորդ երկրի անունը չի նշւում, ստացւում է, որ միայն երկու երկրների փոխյարաբերութիւնների մասին էր խօսքը:


-Բնական էր, որ չէր լինի: Յայտարարութեան մէջ դա չէր կարող յայտնուել: Դա կարող է յայտնուել յետագայ փաստաթղթի մէջ: Սա է մեր մտահոգութիւնը: Մենք գործ ունենք պետութեան հետ: Եւ այդ պետութեան դիրքորոշումը Հայաստանի նկատմամբ արտայայտուել է յստակ` Ադրբեջանին չզիջէք` չի բացուի ճանապարհը: Փորձենք հասկանալ, այս ֆօնի վրայ, այդ յայտարարութիւնը Հայաստանին ի՞նչ տուեց: Մենք ի՞նչ շահեցինք: Մենք պատմական շանսը կորցրեցինք` լսելու ԱՄՆ-ի նախագահի շուրթերից Ցեղասպանութիւն բառը:

Բարդացաւ մեր գործը` Հայ Դատի գրասենեակների, մեր իսկ դիւանագիտական հաստատութիւնների, լոբբիստական կառոյցների աշխատանքը դժուարացաւ: Կորուստն ակնյայտ է, իսկ ո՞րն էր օգուտը: Ու՞մ փորձեցինք դուր գալ այդ յայտարարութեամբ: Մէկ երկու թոյլ ծափահարութիւն լսեցինք այստեղից, այնտեղից: Իսկ ճանապարհը բացուե՞ց: Չբացուեց, ու չի էլ բացուի:

-Դուք նշեցիք ցեղասպանութեան թեման: Նախադէպ եղել է ամերիկեան քաղաքական մշակոյթում ու պատմութեան մէջ, ի դէմս Ռեյգանի, որն արտասանել է ցեղասպանութիւն բառը: Դրա արձագանքներն ինչպիսի՞ն էին:

-Մի մոռացէք, այն ժամանակ անկախ Հայաստան չկար: Դա տեղի է ունեցել բացարձակապէս տարբեր պայմանների մէջ: Պէտք չէ համեմատել:

-Քաղաքական համագործակցութեան մէջ իչպէ՞ս էք տեսնում նախագահի հետ գործակցութեան ֆորմատը:

-Նախագահը դեռ մէկ տարի է նախագահ եւ առջեւում դեռ շատ ժամանակ ունի քաղաքական տարբեր իրավիճակերում նոր փորձ, նոր հնարաւորութիւներ ձեռք բերելու: Եւ ես կարծում եմ, որ գործած սխալը, թէեւ ստրատեգիական առումով բաւական ծանր էր, հնարաւոր է շտկել, եթէ լուրջ վերանայման ենթարկուի քաղաքական կուրսից այս շեղումը։

-Որպէս ընդդիմադիր, ինչպիսի մեխանիզմներ կը նշէիք, որոնք ձեզ հնարաւորութիւն կը տան առաւել հասանելի դարձնել եւ իրականացնել ձեր մօտեցումները:

-Մենք որպէս ընդդիմութիւն, լինելու ենք այլընտրանք գործող իշխանութեանը: Այլընտրանք բոլոր ասպարէզներում` սոցիալական, տնտեսական, արտաքին քաղաքական ոլորտներում:

Այստեղ մենք առաջարկելու ենք մեր լուծումները: Մենք նախազգուշացնելու ենք երկրի իշխանութիւններին ծուղակների, վտանգների մասին, ինչը նախապէս էլ անում էինք: Հիմա, մենք դա կարող ենք անել աւելի անկաշկանդ: Բնականաբար, Դաշնակցութիւնը երբեք որեւէ քայլ չի արել, որը վտանգի Հայաստանի անվտանգութիւնը, կայունութիւնը: Մենք բազմիցս յայտարարել ենք, որ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների նորմալացմանը դէմ չենք: Բայց մենք որպէս հիմնական նպատակ ճանապարհի բացումը չենք դնում, հասկանալով, որ ճանապարհը մի օր կը բացուի, մի օր էլ կը փակուի: Չենք կարող դա դիտել, որպէս հիմնական նպատակ եւ միակ թիրախ: Մենք դիտում ենք հարցը հետեւեալ կերպ: Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները ի վերջոյ, պէտք է երեք փուլ ունենան` առաջին` յարաբերութիւնների նորմալացում առանց նախապայմանների. ճանաչում, փոխադարձ դիւանագիտական յարաբերութիւնների ստեղծում եւ ճանապարհի բացում: Ի միջի այլոց սրանք Թուրքիայի պարտաւորութիւններն են: Սրանք մեզ նուէր չեն անում իրենք: Ճանապարհը պարտաւոր են բացել:

Երկրորդ փուլն արդէն, որոշ մերձեցումն է, որովհետեւ, եթէ առաջին փուլում կողմերը միայն իրենց շահերի մասին են մտածում, երկրորդ փուլում , երբ պէտք է մերձեցում սկսուի, պէտք է առաջանան որոշ պայմաններ եւ դրանք բաւարարուեն: Օրինակ` ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը: Դրանից յետոյ միայն մենք կը կարողանանք հասնել երրորդ փուլին` բարիդրացիական յարաբերութիւններին: Մենք ոչ միայն երկու փուլին չենք հասել, այլեւ առաջին փուլին դեռ նոր-նոր ենք մօտենում, եւ այս պայմաններում նման յայտարարութիւնը, կարծում եմ, որ թուրքական դիւանագիտութեան շահերին ծառայեց:

-Պարոն Յովհաննիսեան շատ հարցերում` ժողովրդավարութիւն, ընտրութիւններ, մարդու իրաւունքներ, ազատութիւններ, բիզնեսի հարցերում Դաշնակցութիւնը իշխանութեան մէջ եղած տարիներին գնաց ծայրայեղ զիջումների ու հանդուրժեց սխալները` յարմարուեց: Բայց երբ հերթը եկաւ ցեղասպանութեան խնդրին, Դաշնակցութիւնը անզիջում գտնուեց եւ կոալիցիայից դուրս եկաւ: Այն տպաւորութիւնն է ստեղծւում, որ մեր ներքին խնդիրները դուք չկարեւորեցիք, կոմպրոմիսի գնացիք եւ հրաժարական չտուեցիք: Արդեօք այն մտայնութիւնը ճիշտ չէ՞, որ Դաշնակցութիւնը Սփիւռքի կուսակցութիւն է մեր երկրում:

-Փաստերը մեկնաբանութեան կարիք ունեն: Ձեր մեկնաբանութիւնը հնարաւոր մեկնաբանութիւններից միայն մէկն է, ընդ որում խորապէս սխալ:

Երբ դուք ասում էք, որ ցեղասպանութեան հարցն է մեզ համար ջրբաժան, ասեմ, որ բոլոր ազգային հարցերն են ջրբաժան:Ղարաբաղի հարցը լինէր, նոյնն էր լինելու: Այսինքն բոլոր այն հարցերը, որոնք կազմում եմ ազգային մեր խնդիրները, մեզ համար առաջնահերթ են ու կարեւոր:

Այդ հարցերը որպէս կոմպլեքս, կոչւում են Հայ Դատի խնդիրներ: Հայ Դատը ցեղասպանութիւնը չի միայն, մի սխալուէք: Քանի դեռ Հայաստանի Հանրապետութիւնը ամբողջութեամբ չի ապահովել իր անվտանգութիւնը, որովհետեւ այդ հարցերը լուծուած չեն, մնացածը, այն ինչ տեղի է ունենում ներսում, բիզնեսում անարդարութիւն, դեմոկրատիայի պակաս, այդ ամէնը մենք տեսնում ենք, բայց նաեւ գիտակցում, որ եթէ մենք ամբողջութեամբ նուիրուենք այդ խնդիրներին, մենք տանուլ կը տանք հիմնականը:

Դուք ինձ կարող էք հարց տալ` ինչու՞ 90-ականների առաջին կէսին, ամբողջ կուսակցութիւնով գնացել էիք Ղարաբաղի ճակատ իսկ երկիրը թողել թալանչներին: Տրամաբանական հարց է, եւ իրաւունք ունէք այդ հարցը տալու: Միգուցէ սխալուել ենք, բայց այն ժամանակ ուրիշ ճար չկար: Պէտք է եղածին նայել պատմական ֆօնի վրայ: Այսօր ես տեսնում եմ շատ լուրջ սպառնալիքներ ՀՀ-ի համար եւ այդ սպառնալիքները չչէզոքացնել, այլ զբաղուել միայն ներքին խնդիրներով, մենք չենք կարող:

-Պարոն Յովհաննսիյեան Դուք ուզում էք ասել, որ կոռուպցիան, կեղծուած ընտրութիւնները սպառնալիք չե՞ն մեր անվտանգութեանը:

-Այո, դրանք էլ են սպառնալիքներ, բայց թուրքը աւելի մեծ վտանգ է, քան կեղծուած ընտրութիւնները: Ուրիշ հարց է, որ երբ ընտրութիւնները կեղծւում են, իշխանութեանը շատ աւելի դժուար է լուծել այն միւս գլոբալ, երկրի անվտանգութեան հարցերը: Այստեղ ես ձեզ հետ համաձայն եմ: Բայց յիշու՞մ էք ինչ էին ասում ծայրահեղականները` ընդդիմութեան մեր ներկայացուցիչները` թող փոխուի այս ռեժիմը, ով ուզում է թող գայ` թուրք, թաթար: Հէնց սա ամենամեծ վտանգն է, որովհետեւ այդպէս մենք ասել ենք դարերի ընթացքում, միջնադարում եւ յետոյ եկել են օտարները, եւ դարերով չենք կարողացել նրանցից ազատուել: Չենք ուզում, որ դա կրկնուի:


-Պարոն Յովհաննիսեան, համաձայնէք որ մեր երկրի սոցիալական եւ քաղաքական կառուցուածքն այնպիսին է, որ եթէ ընդդիմութիւնն իր շարքերում ունենում է բիզնեսմեններ, պետական ապարատում ունենում է ծառայողներ, ունենում է հեռուստաալիք եւ շարունակում է մնալ ընդդիմութիւն, իսկ նրա կողքին կայ մէկ այլ ընդդիմութիւն, որ բոլոր այդ հաճոյքներից զրկուած է, հանրութեան մօտ հարց է առաջանալու` արդեօք առաջինը ընդդիմութիւ՞ն է: Դուք այդ հարցը տուե՞լ էք ձեզ:

-Ես ոչ միայն այդ հարցը ինձ տուել եմ, այլ նաեւ ունեմ այդ հարցի յստակ պատասխանը: Նախ ասեմ, որ պաշտօնները հաճոյքներ չեն, այլ պատասխանատուութիւն: Եթէ այդ պատասխանատուութիւնից սխալ ես օգտւում, եթէ միկրոսկոպով սկսում ես մեխ խփել, միկրոսկոպը ձեռքիցդ առնում են, որովհետեւ ափսոս է, կը ջարդուի:Ձեր հարցի մէջ, շատ լուրջ խորք կայ, դուք ուզում էք հաւանաբար իմանալ, մենք ինչ տեսակի ընդդիմութիւն ենք լինելու:


-Բայց նախ բիզնեսմենների մասին: Որպէս կուսակցութիւն դուք ինչ բիզնեսմեններ էք ընդունում ձեր շարքերը: Միայն նրանց, ովքեր փող ունեն, թէ նրանց, ովքեր, կարգին մարդիկ են:

- Մենք ունենք «Օրինաց երկրի» օրինակը: Երբ այն դարձաւ ընդդիմութիւն, եւ սարսափելի ծայրահեղական էլ չէր, բիզնեսմենները մի գիշերուայ մէջ լքեցին այդ կուսակցութիւնը: Ինչու՞ այդպէս եղաւ:
Ես իսկապէս ցաւում է Օրինաց երկրի եւ իմ քաղաքական գործընկերների համար, բայց դա նրանց մեղքն էր: Պէտք չէր այդ աստիճան արհեստականօրէն ուռճացնել կուսակցութիւնը` վերցնելով մարդկանց, ովքեր քո քաղաքական նպատակների հետ ոչ մի կապ չունեն:

Ուռճացնում ես կուսակցութիւնդ, որ գաս պառլամենտ մեծ ուժով, բայց չես հասկանում, որ կախման մէջ ընկար, որովհետեւ հէնց որ տարաձայնութիւն է առաջանում կուսակցութեանդ հետ, այդ մարդիկ ասում են` եղբայր մեզ այդ պայմաններով չես բերել, յաջողութիւն քեզ : Դրա համար, կուսակցութիւնները արհեստական ուռճացնել պէտք չէ:

-Հիմա դուք պատրա՞ստ էք փոփոխութիւնների:

-Մենք ամէն ինչի պատրաստ ենք միշտ, բայց ես չեմ կարծում, որ մեզ մօտ այդ խնդիրը կ՚առաջանայ:

-Այդ դէպքում, դուք հասարակութեան մօտ կ՚ընկալուէ՞ք որպէս իսկական ընդդիմութիւն:

- Եթէ հասարակութիւնը ընդդիմութեանը պիտի գնահատի, ոչ թէ ընդդիմադիր կեցուածքով, այլ նրա կազմով` ով մնաց, ով գնաց, ուրեմն հասարակութիւնը հիւանդ է:

-Գաղտնիք չի, որ մեր հասարակութիւնը հիւանդ է եւ պէտք է ասի` դուք ձեր բիզնեսմեներն ունէք, պետական ապարատում ձեր չինովնիկները:

-Ին՞չ է նշանակում պետական ապարատում չինովնիկ:

-Դուք պետական ապարատում գիտէ՞ք ՀՀՇ-ական չինովնիկ:

-Շատ-շատ:

-Բացայա՞յտ:

-Ոչ, բացայայտ չեն: Իսկ մերոնք կը լինեն բացայայտ, սա է տարբերութիւնը: Իսկ պետական ապարատում ՀՀՇ-ականնրերի` գաղափարապէս, հոգեպէս, կարծում եմ դուք ինձնից շատ էք ճանաչում: Ձեր կարծիքով, ովքե՞ր տուեցին ԼՏՊ-ի ձայները` բանուոր-գիւղացիութի՞ւնը, թէ պետական ապարատի մէջ քօղարկուած նրա կողմնակիցները: Հարցն այստեղ ընդդիմութեան կազմը չէ: Հարցը հետեւեալն է` ընդդիմութիւնն ի՞նչ ունի իր օրակարգում:

-Իշխանափոխութիւն:

- Իշխանափոխութիւ՞ն: Այդպիսի նպատակ բոլորն ունեն: Բայց կայ ընդդիմութիւն, որն այն ունի որպէս նպատակ եւ աշխատում է դրա համար, իր ուղղութիւնը հաստատելով, եւ կայ ընդդիմութիւն, որի համար, իշխանափոխութիւնը ամէն օրուայ օրակարգ է, այսօր, հիմա, հեռացիր, հրաժարական եւ այլն:

-Դուք լինելու էք կառուցողակա՞ն ընդդիմութիւն:

-Ես չեմ հասկանում այդ տերմինը: Ին՞չ է վերջապէս նշանակում ոչ կառուցողական ընդդիմութիւն: Դա դեստրուկտիւն է: Դեստրուկտիւ էլեմենտների տեղը քաղաքական ասպարէզը չէ: Երկրում կոնստրուկտիւ պէտք է լինեն եւ իշխանութիւնը եւ ընդդիմութիւնը եւ քաղաքացին: Ով կոնստրուկտիւ չէ, նա դեստրուկտիւ է: Նրա հետ խօսակցութիւնը բոլորովին այլ բովանդակութիւն պէտք է ունենա:

-Պարոն Յովհաննիսեան, արդէն որպէս ընդդիմութիւն, տեսնու՞մ էք համագործակցութեան եզրեր ձեր եւ Ժառանգութեան եւ կամ ՀԱԿ-ի հետ:

-Ժառանգութեան հետ ի հարկէ տեսնում ենք, չնայած շատ տեսակէտներում ունենք տարբեր մօտեցումներ: Նախկին կոալիցիոն գորընկերների հետ մենք շատ մշակուած համաձայնութիւններ ունէինք: Ժառանգութեան հետ դեռ չունենք: Սա ընթացք է, սա չի կարող միանգամից լինել, որովհետեւ մեզ համար ինքնանպատակ չէ որեւէ մէկի հետ ընկերութիւն անելը: Բայց սա շատ հնարաւոր է այն պատճառով, որ նրանք խորհրդարանում են եւ խորհրդարանական ընդդիմութիւն են: Ինչ վերաբերում է միւս ուժերին, որոնք գտնւում են փողոցում, ապա ամէն ինչ կախուած է նրանց կեցուածքից: Եթէ նրանց օրակարգը չի փոխւում, եթէ այսօր, հիմա, հեռացիրն է գործելու, ապա համագործակցելու ընհանուր թեմա չկայ:

-Եւս մէկ հարց: Ես նայում էի կայքէջերը, որտեղ մարդիկ վերլուծում էին ձեր քայլը: Ոմանք փորձում են այն կապել Ռոբերտ Քոչարեանի հետ: Իբր դուք քաղաքական կապիտալ էք կուտակում, ընդդիմութիւն էք դառնում, որ մի քանի տարուց, խորհրդարանական ընտրութիւններին ներկայանաք երկրորդ նախագահի հետ:

-Քոչարեանն այստեղ ինչ կապ ունի` չեմ հասկանում: Եւ ինչի՞ համար պէտք է կապիտալ կուտակենք:

-Որ Քոչարեանը ձեր միջոցով գայ իշխանութեան:

-Եթէ Քոչարեանը որոշի գալ իշխանութեան, առնուազն նախանշաններ ցոյց կը տայ եւ յետոյ արդէն կ՚որոշի ում հետ գալ: Իսկ եթէ մարդիկ գտնում են, որ մենք այս քայլով կապիտալ ենք հաւաքելու, ուրեմն` այդ անելու ենք մեզ համար:

-Վերջին շրջանում, շատ յաճախ խօսում են հայ-թուրքական յարաբերութիւններից բխող տնտեսական սպառնալիքների մասին: Ինչպիսին է ձեր մօտեցումը:

-Պէտք է ասեմ, որ մենք պատրաստւում ենք ներկայացնել մի ամփոփ ուսումնասիրութիւն, որտեղ յստակ թուերով կ՚երեւայ, թէ ինչ օգուտներ եւ ինչ վնասներ է մեզ բերելու ճանապարհի բացումը:

Կարճ ասեմ, հարեւան երկրների հետ միջազգային առեւտրի թուրքական փորձը, շատ մեծ է:

Նրանց օրէնսդրական դաշտը պատրաստ է դրան, ճկուն է եւ շատ լաւ պաշտպանում է թուրք արտադրողին, արդիւնահանողին, ներմուծողին: Մերը` ոչ: Հայաստանը այսօր պատրաստ էլ չի նման տնտեսական յարաբերութիւնների: Մեր ամենամեծ մտավախութիւնն այն է, որ Հայաստանը, Թուրքիայի ճանապարհը բացելով, ոչ թէ դառնում է Եւրոպայի բաղկացուցիչ մաս` կապուելով քաղաքակիրթ աշխարհին, այլ տնտեսական առումով դառնում է Թուրքիայի բաղկացուցիչ մաս: Հարցն այն է, թէ ով ում շուկան կը կարողանայ աւելի արդիւնաւէտ օգտագործել: Մեր անպատրաստուածութիւնը կարծում եմ, վտանգի տակ է դնում մեր շուկան:
Ենթադրենք` բացուեց ճանապարհը: Հայաստանը երեւի որոշ շահեր կ՚ուենայ դրանից, բայց եկէք տեսնենք` ո՞վ է այնուամենայնիւ աւելի շատ շահում: Տնտեսական առումով, շահը առնուազն հաւասար է, բայց նրանց քաղաքական շահը մեզնից շատ աւելին է, որովհետեւ ճանապարհը բացելուց յետոյ, նրանք պարզ ճակատով ծեծում են Եւրոպայի դուռը եւ ասում` մենք բացեցինք սահմանը, կատարեցինք պահանջները, մենք քաղաքակիրթ, տոլեռանդ երկիր ենք: Ճիշտ այնպէս է լինելու, ինչպէս այս յայտարարութեան դէպքում` թուրքերը շահեցին, մենք` ոչ:

-Պարոն Յովհաննիսեան, դուք հրաժարուեցիք գործադիր իշխանութեան մէջ ունեցած ձեր բոլոր պաշտօններից: Դուք ինձանից լաւ գիտէք, որ մեր երկրում բազմաթիւ կուսակցութիւնների համար պաշտօնները եւ համապատասխան տեղերը շատ կարեւոր են:

-Ես համաձայն եմ ձեզ հետ: Բայց այդ կուսակցութիւնները ստեղծուել են այդ պաշտօններին տիրանալու համար: Մենք դրա համար չենք ստեղծուել: Այսօրուայ դաշնակցականները չեն կարող մոռանալ 120 տարուայ պատմութիւնը եւ, ինչ-ինչ հաշուարկներից ելնելով, սեփական գաղափարախօսութիւնը մի կողմ դնել կամ քաղաքական ամբողջ ուղեգիծը մի կողմ դնել պաշտօնների համար:

- Այդուհանդերձ, ձեր կուսակցութիւնը համաձայնութիւն տուեց նորից ստանձնել խորհրդարանական յանձնաժողովների նախագահների պաշտօնները: Ին՞չ կ՚ասէիք այս մասին:

-Դա բոլորովին այլ խնդիր է: Մենք հրաժարուել ենք գործադիր իշխանութեան մէջ ունեցած մեր բոլոր պաշտօններից, ինչպէս նաեւ ԱԺ փոխխօսնակի: Սակայն չմոռանանք, որ ՀՅ Դաշնակցութիւնը, վերջին 20 տարիների ընթացքում, պայքարել է մեր երկրում ընդդիմութեան իրաւունքների ընդլայնման համար: Արել ենք դա` թէ որպէս ընդդիմութիւն 90-ականներին, թէ որպէս իշխանութիւն եւ հասել յաջողութիւնների: Այսօր, Հայաստանի օրէնքը, վերապահում է որոշ յանձնաժողովների ղեկավարութիւնը ընդդիմութեանը: Ու թէեւ այդ օրէնքն ամբողջութեամբ ուժի մէջ կը մտնի ԱԺ-ի յաջորդ գումարմանը, այսօր արդէն, այն կիրառելու փորձը կայ: Կոալիցիան ¥մենք դեռեւս նրա կազմում էինք¤, առաջարկել էր այդ տեղերը ընդդիմադիր «Ժառանգութիւն» խմբակցութեանը, վերջիններս` ինչ-ինչ պատճառներով հրաժարուել էին: Սակայն դա չի նշանակում, որ մենք էլ պէտք է հետեւէինք նրանց օրինակին եւ զրկէինք ինքներս մեզ` քաղաքակիրթ պայքարի բոլոր ասպարէզներից եւ լծակներից: