«ԱԶԳ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ԵՐԵՒԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՍՓԻՒՌՔԱԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ԱՄՊԻՈՆԻ ՏՆՕՐԷՆԻՆ ՀԵՏ
Սփիւռքի նախարարութեան ստեղծումէն մէկ տարի անց, Երեւանի պետական համալսարանի մէջ այս ուսումնական տարեսկզբին բացուեցաւ սփիւռքագիտութեան ամպիոնը, որու ղեկավարն է բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր փրոֆ. ԵՈՒՐԻ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ:
Ստորեւ «Ազգ»ի աշխատակից Ռուզան Պօղոսեանի հարցազրոյցը փրոֆ. Աւետիսեանի հետ:
ՌՈՒԶԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ.- Պրն. Աւետիսեան, սփիւռքագիտութեան ամբիոն բացելու ցանկութիւն վաղուց է եղել պետհամալսարանում, սակայն դա յաջողուեց միայն սփիւռքի նախարարութեան ստեղծումից յետոյ: Փաստօրէն, ամբիոնի բացումը տեղի ունեցաւ հէնց նախարարութեան նախաձեռնութեա՞մբ:
ԵՈՒՐԻ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ.- Այո, սփիւռքի նախարարութեան ստեղծումից յետոյ անմիջապէս միտք յղացաւ համալսարանում բացելու սփիւռքագիտութեան ամբիոն: Մեզ համար վաղուց պարզ էր, որ որոշակի կենտրոններ են պէտք սփիւռքագիտութեամբ զբաղուելու եւ հայկական սփիւռքը հարկ եղած չափով ուսումնասիրելու համար: Սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեանի եւ պետհամալսարանի ռեկտոր Արամ Սիմոնեանի կամքով ստեղծուեց այդ ամբիոնը, որի հիմնական գործունէութիւնը ուսումնամանկավարժական է, սակայն ուղղուածութիւններից մէկը գիտական ուսումնասիրութիւններ կատարելն է: Դրա համար անհրաժեշտ է պատրաստել մասնագէտներ, որոնք լրջօրէն կը զբաղուեն սփիւռքի հիմնախնդիրների ուսումնասիրութեամբ՝ սփիւռքի հայ համայնքների պատմութեամբ, մշակոյթով, կրթական օջախներով, եկեղեցու պատմութեամբ, եկեղեցու եւ հայ համայնքների յարաբերութիւններով եւ այլ հարցերով:
Ի՞նչ հետաքրքրութիւն առաջացրեց սփիւռքագիտութեան ամբիոնը ուսանողների շրջանում, ովքե՞ր դարձան ձեր առաջին դիմորդները:
Ամբիոնին կից ստեղծուած մագիստրատուրայում (բարձրագոյն դասարաններու մէջ-Խմբ.) այժմ սովորում է 11 ուսանող՝ հիմնականում հումանիտար կրթութեան տարբեր ֆակուլտետներից (բաժիններէն-Խմբ.): Նրանց մէջ կան բանասէրներ, արեւելագէտներ, ռոմանա-գերմանական լեզուների մասնագէտներ, բացառութեամբ մէկի, որը կենսաֆիզիկոս է: Ուրախալի է, որ նրանք բաւականին լաւ են տիրապետում օտար լեզուների, ոմանք գիտեն ոչ միայն անգլերէն, այլեւ իսպաներէն, պորտուգալերէն, թուրքերէն: Օտար լեզուների իմացութիւնը հաշուի ենք առել յետագայում նրանց գիտական աշխատանքի ուղղորդելու նպատակով: Մագիստրատուրան գործում է մանրակրկիտ մշակուած եւ սփիւռքի նախարարութեան հետ համաձայնեցուած ծրագրով:
Հարցն այն է, որ սփիւռքագիտութիւնը որոշակի չափով առանձնանում է բանասիրութիւնից, սակայն ընդգրկուած է բանասիրութեան ֆակուլտետում: Կարծում եմ, սփիւռքագիտութեան մագիստրատուրայի շրջանաւարտը պէտք է ստանայ սփիւռքագէտի մասնագիտութիւն, այլ ոչ՝ մասնագիտացում բանասիրական ֆակուլտետում: Կամենում ենք մասնագիտացումը փոխարինել մասնագիտութեան, որի համար որոշակի աշխատանք է պահանջւում: Նպատակ ունենք յետագայում բացելու սփիւռքագիտութեան բաժին, որպէսզի ուսանողը նախ սովորի բակալաւրատում (պաքալորիա-Խմբ.), յետոյ նոր միայն մագիստրատուրայում: Ի հարկէ, միանգամից մագիստրատուրայում սովորելու փորձը կայ մեզանում, բայց համալիր կրթութիւն ապահովելու համար պէտք է ունենալ նաեւ բակալաւրատ:
Սփիւռքագէտի համար օտար լեզուների իմացութիւնից պակաս կարեւոր չէ արեւմտահայերէնի իմացութիւնը: Ի՞նչ մակարդակի վրայ է դրուած արեւմտահայերէնի ուսուցումը:
Անշուշտ, արեւմտահայերէնի ուսուցմանը մեծ տեղ է յատկացուած՝ 2 տարուայ համար 3-4 դասընթաց: Դասաւանդելու ենք դասական ուղղագրութիւնից մինչեւ գրաբարի եւ միջին հայերէնի, արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի առնչութիւններ: Ունենք փորձառու դասախօսներ, որոնք կարող են պահանջուող մակարդակով արեւմտահայերէն սովորեցնել: Յատուկ ուշադրութիւն ենք յատկացրել նաեւ արեւմտահայ եւ սփիւռքահայ գրականութեան ուսուցմանը:
Սփիւռքագիտութիւնը որպէս գիտութիւն մեզանում, կարելի է ասել, գոյութիւն չի ունեցել, անշուշտ, գրուել են մի շարք աշխատութիւններ, սակայն որպէս գիտութեան առանձին ճիւղ չի ուսումնասիրուել: Ին՞չ դժուարութիւններ ունէք այս առումով:
Իրօք, սփիւռքագիտութիւնը որպէս գիտութիւն նոր-նոր է ձեւաւորւում մեզանում, սակայն մեր վաստակաշատ պատմաբաններից մի քանիսը զբաղուել են հայ գաղթօջախների պատմութեամբ, այսօր էլ ունենք սփիւռքի ուսումնասիրութեամբ զբաղուող մասնագէտներ: Սփիւռքագիտութեան հիմունքներ առարկան դասաւանդում է պատմական գիտութիւնների դոկտոր Էդուարդ Մելքոնեանը, որը երկար տարիներ զբաղուել է սփիւռքի հիմնախնդիրներով: Հայկական սփիւռքը, ի տարբերութիւն միւսների, ունի իր իւրայատկութիւնները պահանջատիրութիւն, ազգային ինքնութիւն, լեզուի պահպանութիւն, որոնք ուսումնասիրելու համար մեծ աշխատանք է պէտք կատարել: Երբեմն մեզ թւում է, թէ լաւ ենք ճանաչում սփիւռքը, սփիւռքահային, բայց վերջին իրադարձութիւնները կապուած հայ-թուրքական արձանագրութիւնների հետ, ցոյց տուեցին, որ սփիւռքեան իրականութիւնն ուսումնասիրելու առումով լուրջ անելիքներ ունենք: Հայկական սփիւռքը բազմաշերտ ու բազմատարր է, ունենք աւանդական սփիւռք, որի կողքին վերջին 1-2 տասնամեակում արտագաղթի հետեւանքով ձեւաւորուել է նոր սփիւռք՝ միանգամայն տարբեր հոգեբանութեամբ, մտածելակերպով, լեզուով: Աւանդական եւ նոր սփիւռքի փոխյարաբերութիւնների հարցերը եւս չափազանց կարեւոր են մեզ համար:
Իսկ ի՞նչ կապեր ունէք սփիւռքահայ գիտնականների հետ, նախատեսու՞մ էք նրանց հրաւիրել դասախօսութիւնների:
Ամբիոնը բացելու համար շահագրգիռ ուժեր կային նաեւ սփիւռքում, հետեւաբար ակնկալում ենք նրանց աջակցութիւնը՝ ստեղծելու փոխադարձ կապեր, այցելութիւններ: Որոշակի քայլեր արդէն արուել են, եւ կարծում եմ, որ հեռանկարում կ՛ունենանք մասնագէտներ նաեւ սփիւռքից; Սփիւռքի նախարարութեան հետ կոնկրէտ պայմանաւորուածութիւն կայ հանդիպումներ կազմակերպելու Հայաստան ժամանող սփիւռքագէտների հետ, որպէսզի ուսանողները հնարաւորութիւն ունենան ճանաչելու նրանց եւ նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու: Նպատակ ունենք նրանց հրաւիրելու այստեղ գոնէ մէկ կիսամեակ դասաւանդելու, եթէ, ի հարկէ, մեր միջոցները թոյլ տան: Ցանկանում ենք ստեղծել էլեկտրոնային գրադարան, ֆիլմադարան, որպէսզի մեր ուսանողներն աւելի մօտիկից ճանաչեն սփիւռքեան իրականութիւնը: Գրականութեան անհրաժեշտութիւնը մեծ է, սակայն սփիւռքի տարբեր համայնքներում հրատարակուող գրքերը մեզ չեն հասնում, որովհետեւ համալսարանը դրանք չի ստանում: Սփիւռքի մեր հայրենակիցները պէտք է իմանան, որ այս ամբիոնն իրենց գիտական կենտրոնն է եւ զարգացման համար կարիք ունի իրենց աջակցութեան:
Դուք միանգամայն տեղին նշեցիք, որ լաւ չենք ճանաչում սփիւռքը, սփիւռքահային: Ճանաչողութեան համար կարեւոր դեր ունեն հոգեբանութիւնը, մշակոյթը: Ի՞նչ էք նախատեսում այդ առումով:
Յաջորդ տարուանից, այսինքն, երկրորդ կիսամեակից, ուսումնական ծրագրում ընդգրկուած է ,արդի էթնոհոգեբանութեան խնդիրները եւ հայ սփիւռքըե առարկան, որը կը դասաւանդի մեր պարսկահայ ասիստենտը (օգնականը-Խմբ.): Նրա դասախօսութեան մէջ մեծ տեղ է յատկացուած ազգային ինքնութիւնը պահպանելու հոգեբանական խնդիրներին: Կարծում եմ, դա հետաքրքրական կը լինի նաեւ սփիւռքահայերին: Մենք պատրաստ ենք մեր դասընթացները զետեղել նաեւ ինտերնետում ու կազմակերպել հեռակայ ուսուցում, որը թոյլ կը տայ ունենալ նաեւ սփիւռքահայ ուսանողներ: Դա նրանց համար առիթ կը ստեղծի նաեւ տարին մէկ-երկու անգամ հայրենիք այցելելու: Ինչ վերաբերում է սփիւռքի մշակոյթին, պիտի ասեմ, որ, իրօք, քիչ է ուսումնասիրուած: Ի հարկէ, կան գրքեր, բայց դրանք չեն ընդգրկում արդի շրջանը: Օրինակ, եգիպտահայ գաղթօջախի պատմութիւնը գրուած է, բայց արդի շրջանի մասին մեր գիտելիքները սակաւ են: Այդպէս նաեւ միւս համայնքներում: Հեռանկարում շատ հարցեր կան, յոյս ունենք, որ հետզհետէ ամէն ինչ կը կարգաւորուի:
Հարցազրոյցը վարեց
ՌՈՒԶԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ