«ԱՐՄՆԻՒԶ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՀՅԴ ԲԻՒՐՈՅԻ ԱՆԴԱՄ ՎԱՀԱՆ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆԻ ՀԵՏ
ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ եւ Ազգային Ժողովի ՀՅԴ Խորհրդարանական խմբակցութեան ղեկավար Վահան Յովհաննիսեանի հարցազրոյցը «ԱրմՆիւզ» հեռուստաընկերութեան «Տեմպուս» յաղորդումին: Հարցազրոյցը վարեց Մենուա Յարութիւնեանը։
Մենուա Յարութիւնեան - Պարոն Յովհաննիսեան, տարին բաւականին բուռն սկսուեց. հայ-թուրքական հարաբերությունների կոնտեքստում ՀՅԴ-ն փորձեց հանրահաւաքներ, երթեր կազմակերպել` բոյկոտելով տարուող քաղաքականութիւնը: Շարունակելու ե՞ք, թէ ոչ , ՍԴ-ի որոշումից գոհ ե՞ք, թէ ոչ:
Վահան Յովհաննիսեան - Մի փոքր շտկում. մենք ոչ թէ բոյկոտում ենք քաղաքկանութիւնը, (քաղաքականութիւնը բոյկոտել չի կարելի. կբոյկոտես, նա էլ քեզ կը բոյկոտի, կը մնաս քաղաքականութիւնից դուրս), մենք փորձում ենք շտկել այդ քաղաքականութիւնը եւ այդ ամբողջ կոնտեքսի մեջ էին անցած տարեվերջի եւ տարեսկզբի մեր բոլոր գործողութիւնները, յատկապէս ՍԴ-ին ուղղուած մեր պետիցիան, մեր փաստարկները, որ ուղեկցուեցին երթով, ցոյցով եւ պիկետով: ՍԴ-ի մասին օրէնքը ասում է, որ ՍԴ-ն պարտաւոր է քննել բոլոր ապացոյցները եւ դրական ենք գնահատում, որ նա դա արեց: Ինչ վերաբերում է վճռին, ապա նա ամբողջութեամբ մեզ չի կարող գոհացնել: Կը գոհացնէր այն դէպքում, եթէ հակասահմանադրական ճանաչուէին արձանագրութիւնները: Սակայն լուրջ հիմք է ստեղծուած վերապահումների համար եւ վճիռն այս առումով ողջունելի է, ու մենք կարող ենք գնահատել ՍԴ-ի իսկապէս խորաթափանց եւ որոշ իմաստով անաչառ աշխատանքը: Սա Հայաստանի դատական ատեաններում բաւականին հազուադէպ երեւոյթ է: Տեսէք, թէ ինչ մթնոլորտ ստեղծուեց դրանից յետոյ. մարդիկ, որոնք շաբաթներ առաջ ասում էին, որ ոչ մի նախապայման չկայ, հիմայ սկսեցին ասել, որ ՍԴ-ն իր որոշումներով այդ նախապայմանների դէմն առաւ: Բա ասում էին նախապայման չկար: Ուրեմն կար:
Թաքցնու՞մ էին, թէ՞ լաւ չէին կարդացել:
Կարծում եմ, որ երկուսն էլ եղել է. մի մասը փորձում էր չնկատել, միւս մասն էլ անկեղծօրեն չէր նկատում: Հիմա բոլորը տեսնում են: Այս առումով դատավճիռը իսկապէս արժէքաւոր փաստաթուղթ է: Երկրորդ յանգամանքը` հիմայ որոշ քաղաքագէտներ եւ իրաւաբաններ խոսում են այն մասին, թե սա եղաւ, բրաւօ, բաւական է, այլեւս ԱԺ-ն անելիք չունի: Սա շատ լուրջ խաբկանք է եւ այդ մարդկանց ես խորհուրդ կտամ յիշել մեծ փիլիսոփայ Կոնֆուցիոսի խոսքերը, որը ասել է. «Բաւարար գիտելիքներ չունենալու պարագայում, մտածելը վտանգաւոր է»: Հիմա շատերը մտածում են հայրենիքի մասին` չունենալով բաւականին հիմքեր եւ դա ինքնին սպառնալիք է: ՍԴ-ի այս փաստաթուղթը դրական կը գնահատենք, բացասական կը գնահատենք, կամ արդարօրեն կը գնահատենք, այն այսօր միայն ներպետական նշանակութիւն ունի: Այն միջազգային նշանակութիւն կ'ունենայ եթէ ամբողջութեամբ կամ որոշակի հատուածով ներգրաւուի ԱԺ-ի` արձանագրութիւնների վաւերացման մասին որոշման մէջ:
Բայց պրն Յովհաննիսեան, ԱԺ-ում մեծամասնութիւն է կազմում այն ուժը, որը սատարում է ՀՀ նախագահին, այսինքն այստեղ, դուք գրեթէ հոյսեր պէտք է չունենաք:
Այո, բայց մենք ի վերջոյ ՀՀ նախագահի հետ ենք կապում այս հոյսը: Նախագահի համար, ինչպէս եւ իմ, Ձեր, ինչպէս նաեւ ցանկացած քաղաքացու համար, Կառավարութեան, ԱԺ-ի, ՍԴ-ի որոշումը պարտադիր է, բեկանման էլ ենթակայ չէ, իսկ այնտեղ յստակ ասուած է ՀՀ-ն, ոչ թե ՀՀ-ի Աժ-ն, այլ նաեւ Գործադիրը պարտաւոր է իրականացնել վճռի մեջ ֆիքսուած բոլոր վերապահումները: Շատ յստակ ասուած է, որ որեւէ երրորդ երկրի շահերի հետ արձանագրութիւնները չեն կարող աղերսուել, այսինքն, ԼՂՀ-ի հարցը դուրս է գալիս, յստակ ասուած է, որ որեւէ գործողութիւն ՀՀ-ի կողմից չի կարող հակասել Սահմանադրութեանը, Սահմանադրութեան նախաբանին եւ դրանց հիմք հանդիսացող անկախութեան հռչակագրին (Արեւմտեան Հայաստանի հարցը, Ցեղասպանութեան ճանաչման հետապնդումը, ՀՀ-ի կողմից այս հարցին սատարումը մնում են ուժի մեջ): Մնում է երրորդ հարցը, որը մի քիչ դեռ կասկածներ է առաջացնում. սահմանը ճանաչելու հարցն է: Եւ շատ կարեւոր է, որ Աժ-ն այս հարցին անդրադառնայ: Ինչու՞, որովհետեւ ի՞նչ է ասում վճիռը: Ամենակարեւորը վճռի մեջ հետեւեալն է. արձանագրութիւնների` որպէս միջազգային փաստաթղթի, պայմանագրի, առարկայ են ճանաչում երկու թէմաներ. դիւանագիտական յարաբերութիւնների հաստատում ու սահմանի բացում, մնացեալ ամէնը ածանցեալ են ու այդ մնացած ամէնը, որպէսզի կեանքի կոչուի, հարկաւոր են նոր պայմանագրեր, որ նոյնպէս պէտք է անցնեն ՍԴ-ով: Իսկ սահմանի վերաբերեալ տեսնենք, թե ինչ պայմանագիր ունենք: Ճիշտ է, արձանագրութիւնները ասում եմ, որ կողմերը վերահաստատում են գոյութիւն ունեցող սահմանները` համաձայն միջազգային պայմանագրերի: Ո՞ր պայմանագրերի: Չկան այդպիսի պայմանագրեր, նշանակում է, որ նոր պէտք է կնքուեն, որովհետեւ Հայաստանի արտաքին պետական սահմանը հաստատւում է Պետական սահմանի մասին օրէնքով. որի առաջին հոդուածն ասում է, որ Հայաստանի պետական սահմանը հաստատւում է միջազգային պայմանագրերով: Ո՞ր պայմանագրերով, պայմանագրեր չկան, որովհետեւ Սահմանադրութիւնը եւ Օրէնսդրութիւնը ասում են, որ Հայաստանի համար պարտադիր են միայն այն պայմանագրերը, որոնք անկախ Հայաստանի կողմից են վաւերացուել: Դա ո՛չ Կարսն է, ո՛չ Ալեքսանադրապոլը, ո՛չ Մոսկուան ¨ ոչ էլ այլ պայմանագիր:
Պրն Յովհաննիսեան, ինչու՞ ենք բարոյական առումով հասել մի կէտի, որ Ցեղասպանութեան հարցի քննարկել-չքննարկելը պէտք է ՍԴ-ն որոշի, այլ ոչ այն, որ ցանկացած հայի մեջ պէտք է դա լինի, որ չի կարելի այդ հարցը քննարկել:
Դա մեր հասարակութեան ամենածանր հիւանդութիւններից մէկն է: Մեր հասարակութեան մեջ, ընդհանրապէս, ոչ միայն այս հարցին վերաբերող, այլ ընդհանրապէս հոգեւոր արժէքների, այն ինչ չի կարելի ձեռքով ձեռք տալ, գնացել են ետին, երրորդ, չորրորդ պլան: Եւ որպէս արժէք գնահատւում է միայն այն, ինչ կարող ես շոշափել, օրինակ դոլարանոց բանկնոտը, Լեքսուս ավտոմեքենան:
Կարծես թէ ազգային կոդը կորցնում ենք:
Ես մի առիթով ասել եմ, որ մենք կորցնում ենք մեր ծննդական վկայականը:
Պրն. Յովհաննիսեան, ես, իբրեւ երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչ, մտածում եմ, որ էլի կարելի է թուրքերի հետ հարեւանութիւն անել, բայց ինչպէս կարելի է դա ամէն ինչ մոռանալով անել:
Մեր բանաձեւը այսպիսին է. Թուրքիայի հետ յարաբերութիւններ, այո՛, սահմանի բացում, այո՛, դիւանագիտական կապեր, հանդիպումներ, բանավէճեր, աշխատանք, առեւտուր, բաց սահման, այո՛, բայց ոչ ամէն գնով: Ամէն ինչը կեանքում, ոչ ամէն գնով է տրւում: Հայրենիքը ամէն գնով չեն ծախում, հայրենիքը ընդհանրապէս չեն ծախում:
Ինչու եմ այս հարցը բարձրացնում: Խորհրդարանում քննարկուելու է մի հարց, որ այնքան հոգեւոր եւ ազգային է բոլորիս համար, որ ընդհանրապէս պէտք չէր քննարկել, բայց խորհրդարանի որակը այն որա՞կն է, որ այսօր կարող է այս հարցը խորութեամբ քննարկել:
Դուք, ի հարկէ ճիշտ էք` այն չէ, բայց միւս կողմից, միգուցէ այս տեսակի, այս որակի բարդութեան եւ կարեւորութեան հարցերի քննարկելով է, որ ԱԺ-ի ¨ ամբողջ ժողովրդի մակարդակը կը բարձրանայ: Որովհետեւ, եթէ մենք լուրջ խնդիր չենք դնում մեր ինստիտուտների առջեւ, ինչպէ՞ս մարդիկ պատասխանատւութիւն կը զգան: Սա պարզ հարկային օրէնք չի, որ բոլորը հասկանում են, կողմ քվէարկեմ, սրան լաւ կը լինի, դէմ քվթարկեմ, նրան վատ կը լինի: Այստեղ արդէն բոլորի խնդիրն է` Հայաստանի ապրող քաղաքացիների, Սփիւռքում, Հայաստանում դեռ չծնուած քաղաքացիների, ապագայ սերունդների հարցն է, ¨ այս պատասխանատւութիւնը եթէ չզգան, ուրեմն մենք որպէս ազգ, պետականութիւն կազմելու ունակութիւնը կորցրել ենք:
Ես վստահ եմ, որ Խորհրդարանում շատերը չեն զգալու դրա կարեւորութիւնը:
Կը բացատրենք:
Ձեզ դժուարին աշխատանք է սպասում: Պարոն Յովհաննիսեան, շարունակու՞մ եք պահանջել Է. Նալբանդեանի հրաժարականը եւ ինչու՞ հենց Է. Նալբանդեանի հրաժարականը:
Դա մեր օրակարգի մէջ է, մենք մեր օրակարգից դա չենք հանել, որովհետեւ, օրինակ ՍԴ-ի որոշման առաջին իսկ հատուածը ցոյց է տալիս, որ հարցի շուրջ մեր կողմից վատ է բանակցուած: Լաւ, նախագահը յանձնարարական է տալիս Արտաքին գործերի նախարարութեանը` գնացէք, այս հարցը լուծէք, բայց մեր երկրին բնորոշ ձեւով, արագ լուծել, վազել ասել. «Շեֆ ջան, ամէն ինչ լաւ է», այդ ոճով են հարցը լուծել: Եվ ակնյայտ երեւում է, որ վատ է բանակցուած: Ի դէպ, այս կապակցութեամբ ասեմ, որ մեզ խոստացուած նամակը, որով մեզ պէտք է պատասխանէին, արդեօ՞ք ընթացակարգը այս ամբողջ բանակցային պրոցեսի պահպանվել է թէ ոչ, այդ նամակը ես դեռ չեմ ստացել: Մենք դեռ կը սպասենք մի քանի օր, տեսնենք նամակը գալիս է, թէ ոչ, կամ գալիս է եւ չի բաւարարում մեզ, յետոյ մենք արդէն կը դիմենք համապատասխան միջոցառումների:
Մենք խոսեցինք Հայաստանում տեղի ունեցող գործընթացների մասին, բայց կարծես թէ թուրքերը փոշմանել են, կամ դանդաղում են: Ի՞նչ է իրականում Թուրքիան ուզում այս պրոցեսներից եւ հնարաւո՞ր է, որ սա ուղղակի փակուղի մտնի եւ կանգնի:
Թուրքերը, ադրբեջանցիները, ընդհանրապէս այդ տեսակը, ունի մի ազգային առանձնայատկութիւն` քամել, ճզմել մինչեւ վերջ, նրանք զիջել չգիտեն, նրանք միշտ փորձել են կորզել եւ փորձում են կորզել այս արձանագրութիւններից ամէն ինչ: Արձանագրութիւնների տեքստի մեջ երկու նախապայման կայ, երրորդը կիսատ-պռատ մտցրեցին, հիմայ արձանագրութիւններից դուրս փորձում են Արցախի հարցը լուծել: Վազում են Մոսկուա, վազում են Ամերիկա, փորձում են ամբողջ աշխարհը մոբիլիզացնել, Հայաստանին ճնշել, որպէսզի Արցախի հարցում մենք մեր զիջումը կատարենք եւ նրանք մեզ ամբողջությամբ կոտրած դուրս գան այս պրոսցեսից: Երբ տեսնում են դիմադրութիւն, բնականաբար, սա որոշակի ջղագրգռուածութիւն է առաջացնում նրանց հասարակութեան մէջ, նրանց ընդդիմութիւնը արդէն սկսեց մռթմռթալ մեր ՍԴ-ի որոշման կապակցութեամբ: Պրն. Դաւութօղլուի Լոնդոնեան ելոյթը բոլորովին այնքան վարդագոյն չէ, ինչպէս փորձում են ներկայացնել եւ բավականին կոշտ դիքորոշումներ կան: Բոլոր այն վտանգները, որոնց մասին խոսում ենք, մատնանշւում են այնտեղ: Թուրքիան փորձում է ստանալ ամեն ինչ եւ սա գիտակցելով` մենք պէտք է պինդ կանգնենք եւ չզիջենք:
Ձեր կանխատեսումները ինչպիսի՞ն են, սահմանները կբացուե՞ն, թէ՞ ոչ:
Ես կարծում եմ, որ ոչ: Սահմանի բացման հարցն այնքան խճճուած պայմանների կատարման հետ է փոխկապակցուած այս արձանագրութիւնների մէջ, որ թուրքերին շատ հեշտ է միշտ առիթ գտնել այն չբացելու համար: Օրինակ` ադրբեջանցիներին կարող են դրդել մի հիստերիկ շարժման, խաղաղութեան գօտու խախտման, կամ ինչ որ պրովակացիոն գործողութիւնների եւ այստեղ մեր ժողովուրդը, ազգը, պետութիւնը, բանակը, պետք է զգօն լինեն, որպէսզի անմիջապէս համարժէք եւ համարժէքից էլ աւելի հակահարուած տան, որպէսզի այդ թէման ընդհանրապէս փակուի:
Պրն. Յովհաննիսեան, բոլորս էլ հասկանում ենք, որ այս կամ այն պետութիւնը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանութիւնը, այտեղ մեծ անելիք ունէր Սփիւռքը, հետեւաբար ՀՅԴ-ն, ինչու՞ չէք շարունակում այդ պայքարը տարբեր երկրներում, թէ՞ շարունակում էք, մենք տեղեակ չենք:
Շարունակում ենք եւ որոշ բաներից էլ տեղեակ է հասարակութիւնը: Ասենք, ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում, Ցեղասպանութեան հետ կապուած բանաձեւը նորից կայ, բայց պէտք է խոստովանենք, որ հայ-թուրքական այս պրոցեսը երկար ժամանակ է բավական դժուարացրել է մեր գործը:
Այսինքն, Սփյուռքը չի՞ հաւատում:
Ոչ, այն պետութիւնները, որոնց դիմում ես` դրանք են խուսափում: Սփիւռքում էլ, պէտք է անկեղծ լինել, որոշ շրջանակներում որոշ հիասթափութիւն կայ: Ցաւալի է, բայց կայ: Դա կը կոտրենք, կը բացատրենք, կը համոզենք եւ այդ աշխատանքը կատարւում է: Բայց պետութիւնները, որոնց հետ աշխատում ենք, ասում են. դուք ի՞նչ եք ուզում, որ մենք ճանաչենք, դուք ինքներդ թուրքերի հետ դեռ պէտք է որոշէք դա եղե՞լ է, թէ՞ ոչ: Դէ յետոյ արի բացատրի, որ ոչ, մենք դա չենք քննարկելու, չի կարող Ցեղասպանութեան հարցը օրակարգի խնդիր դառալ: Օրինակ` կենտրոնական Եւրոպայում փոքրիկ մի երկիր` Սլովակիան, որը ճանաչել էր Ցեղասպանութիւնը եւ իրենց Պառլամենտը աշխատում էր Ցեղասպանութիւնը մերժելու համար պատիժներ սահմանելու նախագծի վրա, այժմ այդ գործընթացը կանգնեցրել է:
Պրն. Յովհաննիսեան, այս օրերի ընթացքում ես մի քանի ելոյթներ լսեցի, երբ երիտասարդ իրաւաբաններ կամ քաղաքական գործիչներ, պատմաբաններ փորձում էին ապացուցել, որ ճիշտ է, որ ստեղծուի յանձնաժողով, մենք կը գնանք ու կ'ապացուցենք ու ընդմիշտ այդ հարցը կը փակուի, որ եղել է Ցեղասպանութիւն: Ինչպէս եք վերաբերւում այս թէզին:
Այստեղ վտանգաւոր կէտ կայ: Տեսէք, արձանագրութիւնները ասում են, որ պատմական անցեալի անկողմնակալ ուսումնասիրութիւն պէտք է տեղի ունենայ: Արդէն այս բանաձեւը վտանգաւոր է, որովհետեւ դուրս է գալիս, որ մինչեւ հիմայ եղած պնդումները, որ Ցեղասպանութիւնը եղել է, այն ինչ ընդունել են 20-ից անելի երկրներ, սրանք կողմնակալ մոտեցման արդիւնքներ են: Այստեղ մենք արդեն տանուլ ենք տալիս միայն այդ բառի պատճառով: Երկրորդ. մեզ համար խնդիրը նրանում է կայանում, որ մենք ոչ թէ պէտք է ապացուցենք, որ Ցեղասպանութիւնը եղել է, մենք պէտք է նման խնդիր մեր առջեւ ընդհանրապէս չդնենք, այդ խնդիրը դնելը տակտիկական խնդիր է:
Խնդիրը աշխարհին ապացուցելն է, որ Ցեղասպանութիւնը շարունակւում է, որովհետեւ վերացուած չեն նրա հետեւանքները: Մեր պատմական տարածքում ոչնչացւում է հայկական արմատը, հետքը, այսօր Հայաստանի սահմանը ինքը Ցեղասպանութեան հետեւանք է եւ այսօր Հայաստանի զարգանալու դժուարութիւնները, կոմունիկացիոն գծերից կտրուած լինելը, տրանսպորտային մագիստրալներ չունենալը դրա հետեւանք է: Սփիւռքում Դաշնակցութիւնը, եկեղեցին ուրիշ կառույցներ ջանք են թափում հայապահպանութիւն կոչուածը իրականացնելու համար: Բայց քրիստոնեական երկրներում հայոց ձուլումը անխուսափելի պրոցես է եւ շատ աւելի ռէալ ընթանում է նախկին Սովետական միութեան երկրների տարածքում: Եւ այդ մարդկային կորուստներն էլ են ցեղասպանության հետեւանք:
Այստեղ Հայաստանը կարո՞ղ է ինչ որ բան անել:
Հայաստանը առնուազն կարող է կատարել մեր անվտանգութեան հայեցակարգով նախատեսուած գործողութիւնները: Այնտեղ երկու կարեւոր կէտ կայ: Մէկը ասում է` Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հետապնդումը Հայաստանի կողմից ոչ թէ միայն պատմական արդարութեան վերականգնման համար է, այլ նաեւ Հայաստանի այսօրուայ վտանգները վերացնելու նպատակով է, որը հենց Ցեղասպանութեան շարունակութեան հետեւանքների վերացումն է, եւ երկրորդը` ասւում է, որ Սփիւռքի հետ մեր յարաբերութիւններում մենք ոչ միայն հայապահպանութեանը պիտի նպաստենք, այլ Սփիւռքը ինստիտուցիոնալ մակարդակի վրայ ներգրաւենք Հայաստանի ներքին կեանքի մեջ: Դրա ձեւերը կան, օրինակ Պառլամենտում Սփիւռքից խորհրդակցական ձայնով ներկայացուցիչներ կարող են լինել:
Սփյուռքի նախարարութիւ՞նը
Սփյուռի նախարարութիւնը կարծում եմ դեռ ամբողջութեամբ իր տեղը չի գտել այս յարաբերութիւնների մէջ եւ աւելի շատ աշխատում է հին իներցիայով, որ գալիս է սովետական տարիներից. (Սփիւռքի կոմիտէ, ԱՕՔՍ եւ այդ տեսակի կազմակերպութիւններ): Այս իներցիան դեռ կոտրուած չէ: Նոր պայմաններում Սփիւռքի հետ աշխատող ատեան մենք դեռ չունենք:
Մենք տեսնում են, որ թէեւ ազգային խնդիրների շուրջ են ձեր հանրահաւաքները, պիկետները, բայց համեմատաբար քիչ են մասնակիցները: Ինչի՞ց է դա. պրոբլեմը Դաշնակցութեան մէջ է, թէ՞ հասարակութիւնն է անտարբեր:
Այն հանրահաւաքն ու երթը, որ տեղի ունեցաւ Ցիւիխեան ստորագրման նախորդող օրը, տասնեակ հազարաւոր մարդկանց էր բերել ¨ նման ցոյց երկար տարիներ էր, որ չէր եղել Հայաստանում: Իսկ այս վերջինը. ՍԴ-ն արձանագրութիւնները քննելու օր նշանակուել էր հունուարի 12-ը` ցուրտ, ժողովուրդը դեռ Նոր տարուայ իրաւիճակի մէջ էր, բայց առնուազն մի քանի հազար մարդ հաւաքուեց: Սակայն, ի հարկէ, ժողովրդի մեջ բաւականին լուրջ հիասթափութիւն կայ, որովհետեւ, եթէ դուք տեսնէք ուրիշ քաղաքական ուժերի, ասենք, ընդդիմութեան ծայրայեղական թեւի միտինգները, նրանք էլ աւելի սակաւաթիւ են: Ժողովրդային շարժումները չեն կարող անընդհատ վերելք ապրել:
Բայց սա ազգային խնդիր է: Միգուցէ հասարակութիւնը արդէն յարմարուե՞լ է, որ պէտք է սահմանը բացել եւ հանգիստ թուրքի հետ ապրել` ամեն ինչ մոռանալով:
Սահման բացելուն ոչ ոք դէմ չէ, այլ ձեր ասած երկրորդ մասն է կարեւոր` ամէն ինչ չմոռանալը: Գիտէ՞ք, տարբեր թերթեր, հեռուստակայաններ, գործիչներ այնպէս են լուացել մեր ժողովուրդի ուղեղները, որ Ձեր ասած այդ ազգային գէնը հազիւ-հազ է պահպանւում ժողովուրդի ուղեղներում:
ԼՂՀ հարցի կարգաւորման կոնտեքստում մենք միշտ յայտարարում ենք, որ հարցը պէտք է լուծուի երկ-կողմանի զիջումներով: Դաշնակցութեան համար ո՞րն է այն կէտը, որից մենք չենք կարող ոչինչ զիջել:
Քանի դեռ Ադրբեջանը չի ասել, թե իր զիջումները ինչպէս է պատկերացնում, ինչի՞ մասին ենք մենք խոսում: Պաշտոնական մակարդակի վրա նրանք ասում են, որ իրենց տարածքային ամբողջականության մաս է կազմում Ղարաբաղը եւ եթէ դրան համաձայն չէ հայկական կողմը, ապա սպառնում են պատերազմով: Այս պարագայում մենք պարտավոր չենք մեր զիջումների մասին խոսել:
Շատ է խոսւում, որ ընդդիմադիր դաշտում Դաշնակցութիւնը եւ ՀԱԿ-ը կը համագործակցեն, նման բան հնարաւո՞ր է:
Առնուազն այս փուլում ես նման հնարաւորութիւն չեմ տեսնում, որովհետեւ ցանկացած համագործակցութիւն պէտք է ընդհանուր օրակարգի շուրջ ձեւավորուի, այսօր այդ ընդհանուր օրակարգը չկայ:
Բայց հնարաւո՞ր է այդ երկու ուժերի մեջ երբեւէ ընդհանուր օրակարգ լինի:
Վերին աստիճանի քիչ հաւանական է:
Շա՞տ տարբեր եւ իրարամերժ ուժեր են:
Այո, շատ տարբեր եւ իրարամերժ ուժեր ենք:
Իսկ ինչու՞ են անընդհատ նման խօսակցութիւններ լինում:
Տեսէք, քաղաքական դաշտում Դաշնակցութեան ընդդիմադիր կեցուածքով առաջընթացը, բնականաբար, մի կողմից իշխանութեանը ձեռք չի տալիս, բայց իշխանութիւնը այս իմաստով աւելի խոհեմ է եւ հասկանում է, որ առանց առողջ ընդդիմութեան երկիր չի լինում, միւս կողմից` ծայրայեղ ընդդիմութեան` Կոնգրեսի համար մենք լուրջ վտանգ ենք, որովհետեւ նրանք դադարում են ընդդիմութեան առաջատար ուժը լինելուց: Վտանգի գիտակցումը տէր-պետրոսեանական շրջանակներում ծնում է ասեկոսներ: