Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας — Κατά τη διάρκεια του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά από διαπραγματεύσεις, το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1916, μεταξύ του Μπογός Νουμπάρ Πασιά (Προέδρου της Αρμενικής Εθνικής Αντιπροσωπείας) και του διπλωμάτη François Georges-Picot (εκ μέρους των γαλλικών στρατιωτικών και πολιτικών αρχών), η Ανατολική Λεγεώνα ιδρύθηκε επίσημα στο Κάιρο στις 26 Νοεμβρίου του 1916, με ειδικό καταστατικό που υπέγραψε ο Γάλλος Υπουργός Πολέμου, Στρατηγός Pierre August Roques. Σύμφωνα με το καταστατικό, θα ήταν βοηθητική μονάδα του Γαλλικού Στρατού, αποτελούμενη κυρίως από Αρμένιους εθελοντές, των οποίων στόχος ήταν η απελευθέρωση της Κιλικίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, με σκοπό τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου αρμενικού κράτους στην περιοχή. Μετά από διαβουλεύσεις με τις βρετανικές αρχές, στο πλαίσιο της αγγλογαλλικής συνεργασίας, αποφασίστηκε ότι η εκπαίδευση των εθελοντών θα λάμβανε χώρα στη Μοναργά, στη χερσόνησο της Καρπασίας. Η Λεγεώνα θα διοικείτο από Γάλλους αξιωματικούς, αποσπασμένους κυρίως από τη Λεγεώνα των Ξένων.

Το στρατόπεδο κτίστηκε το Δεκέμβριο του 1916 από πρόσφυγες της Αρμενικής Γενοκτονίας και η άφιξη των πρώτων εθελοντών — προσφύγων από το Μουσά Νταγ — ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1917. Καθ’ όλο το 1917 και το 1918 κατέφθαναν εθελοντές στο λιμάνι της Αμμοχώστου από τα λιμάνια της Μασσαλίας και του Πορτ Σάιντ και στη συνέχεια μεταφέρονταν στη Μοναργά, περίπου 25 Km προς τα βόρεια. Οι αρμενικές οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική στήριξαν τη Λεγεώνα, είτε με οικονομικές εισφορές ή στρατολογώντας Αρμένιους της Διασποράς για να συγκροτήσουν λόχους της Λεγεώνας. Η επιλογή και η εκπαίδευση ήσαν αρκετά αυστηρές, ενώ οι υπέρμετρες δυσκολίες και τα μεγάλα μεταφορικά κόστα δυσχέραιναν την άφιξη εθελοντών από το Νέο Κόσμο (από τους σχεδόν 6.000 που γράφτηκαν στους καταλόγους, ήρθαν μόνο 1.200 Αμερικανοαρμένιοι). Οι δε εθελοντές ήσαν ιδιαίτερα ανυπόμονοι να εκτελέσουν το πατριωτικό τους καθήκον.

Το στρατόπεδο αποτελείτο από το αρχηγείο, τους στρατώνες, διάφορες βοηθητικές εγκαταστάσεις (συμπεριλαμβανομένης μιας χαβούζας) και ένα μικρό εκκλησάκι. Συνολικά, υπήρχαν 4,124 εθελοντές, που σχημάτιζαν 3 αρμενικά τάγματα, καθώς και 2 συριακούς λόχους (αποτελούμενους από περίπου 300 άνδρες). Ο διοικητής του στρατοπέδου ήταν ο Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Louis Romieu, ενώ ο πνευματικός ποιμένας της Λεγεώνας ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Τανιέλ Χακοπιάν, βοηθούμενος από τον Αρχιμανδρίτη Κρικόρ Μπαχλαβουνί, που αργότερα έμεινε γνωστός ως «Τοπάλ Βαρταμπέτ» (Κουτσός Αρχιμανδρίτης), λόγω τραυματισμού που υπέστη κατά τη στρατιωτική του υπηρεσία.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Κύπρο, οι εθελοντές επισκέφθηκαν διάφορους τόπους στη Μεσαορία, τον Πενταδάκτυλο και την Καρπασία ενίοτε επισκέπτονταν την Αίγυπτο. Για αναψυχή σύχναζαν στο γειτονικό Μπογάζι, ενώ συχνά διοργάνωναν διάφορες εκδηλώσεις μέσα στο στρατόπεδο. Σε ένα λόφο, κοντά στο στρατόπεδο της Λεγεώνας, βρίσκονταν τα ερείπια ενός κάστρου, που λεγόταν ότι κτίστηκε από το Λέοντα Ε´, τελευταίο Βασιλιά της Κιλικίας, δημιουργώντας σχετικούς συνειρμούς…

Η βασική εκπαίδευση ολοκληρώθηκε το Μάιο του 1918. Μέχρι τότε, το 1ο τάγμα είχε περίπου ενάμιση χρόνο εκπαίδευσης, το 2ο τάγμα περίπου 8 μήνες και το 3ο τάγμα διαμορφωνόταν. Τότε, το μεγαλύτερο μέρος της Λεγεώνας μετακινήθηκε στην Αίγυπτο και από εκεί αναπτύχθηκε στην Παλαιστίνη, όπου σημείωσε τη Μάχη του Αραρά στις 19 Σεπτεμβρίου 1918. Στο 3ο τάγμα, το οποίο παρέμεινε στην Κύπρο, ανατέθηκε η άμυνα του Καστελλόριζου και του νησιού Ρουάντ στη Συρία. Το 3ο τάγμα, μαζί με τους δύο λόχους εφοδιασμού, έφυγε από την Κύπρο τον Οκτώβριο του 1918 για το Λίβανο. Το Δεκέμβριο του 1918 η Λεγεώνα — αποτελούμενη πλέον από 4 τάγματα, 4,368 στρατιώτες και 66 αξιωματικούς — εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Κιλικίας (με το αρχηγείο της να βρισκόταν στα Άδανα), ως μέρος της Γαλλικής Εντολής, όπου και παρέμεινε μέχρι που διαλύθηκε τον Αύγουστο του 1920. Το Φεβρουάριο του 1919 ονομάστηκε και επίσημα “Αρμενική Λεγεώνα”. Στα μέσα του 1919 ο Στρατηγός Αντρανίκ Οζανιάν ήρθε στην Κύπρο, με σκοπό να ηγηθεί της Λεγεώνας, κάτι το οποίο όμως αρνήθηκαν οι Γάλλοι.

Μετά τη διάλυσή της, μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός λεγεωναρίων επέστρεψε στην Κύπρο. Στο αρμενικό κοιμητήριο της Λάρνακας βρίσκεται ομαδικός τάφος 9 εθελοντών της Αρμενικής Λεγεώνας, ο οποίος κατασκευάστηκε από το Γαλλικό Προξενείο στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Στην τοποθεσία όπου κάποτε ήταν το στρατόπεδο της Λεγεώνας, σήμερα στις τουρκοκρατούμενες περιοχές, ελάχιστα ίχνη παραμένουν μάρτυρες της ενδιαφέρουσας, αλλά ξεχασμένης, ιστορίας αυτής…

Աւելցնել Ձեր մեկնաբանութիւնները